Tuyến tàu Phan Thiết – Phú Quý là tuyến biển xa bờ, nên mỗi hành khách cần biết ba việc trước khi tàu rời bến: áo phao để ở đâu và mặc thế nào, lối thoát hiểm gần chỗ mình ngồi ở đâu, và làm theo hướng dẫn của thuyền viên khi có thông báo khẩn cấp. Những việc này mất vài phút nhưng quyết định rất nhiều nếu có sự cố.
Phần lớn các chuyến tàu ra đảo diễn ra bình thường; tàu khách chịu sự kiểm tra của cơ quan quản lý và chỉ được rời bến khi đủ điều kiện. Bài này không nhằm làm bạn lo, mà giúp bạn đi như một hành khách có chuẩn bị: hiểu các quy tắc trên tàu, giúp được người đi cùng, và biết quyền của mình khi thấy điều bất thường.
Vì sao an toàn trên tuyến này cần được coi trọng
Tàu ra Phú Quý chạy hơn một trăm cây số qua vùng biển hở, ở giữa chặng không có đảo hay bờ gần để vào tránh. Thời tiết trên biển có thể thay đổi trong vài giờ, sóng lớn hơn dự báo, gió giật khi có giông. Tàu khách được thiết kế và kiểm định cho điều kiện đó, thuyền viên được huấn luyện, nhưng hành khách hiểu quy tắc vẫn là một phần của sự an toàn chung.
Một tàu khách có thể chở hàng trăm người, trong đó có trẻ nhỏ, người già, người say sóng nặng. Khi có tình huống bất thường, việc hành khách giữ bình tĩnh, ngồi đúng chỗ và làm theo hướng dẫn giúp thuyền viên xử lý nhanh hơn rất nhiều so với cảnh mọi người cùng đứng dậy, chen về một phía.
Người Phú Quý đi tàu nhiều năm hiểu điều này bằng kinh nghiệm. Với khách lần đầu, chỉ cần dành vài phút đầu chuyến để quan sát và nghe phổ biến là đủ.
Năm phút đầu tiên sau khi lên tàu
Ngay khi ngồi vào chỗ, trước khi tàu rời bến, hãy làm những việc sau. Chúng ngắn, đơn giản và giúp bạn phản ứng đúng nếu cần.
- Nhìn quanh tìm chỗ để áo phao: thường ở dưới ghế, trên giá phía trên hoặc trong tủ có đánh dấu. Nếu không thấy, hỏi thuyền viên.
- Xác định lối thoát hiểm gần nhất phía trước và phía sau chỗ ngồi, đếm số hàng ghế tới cửa để có thể đi được cả khi khoang tối.
- Nghe phổ biến an toàn của thuyền viên hoặc xem video hướng dẫn nếu tàu có chiếu, kể cả khi bạn đã đi nhiều lần.
- Với trẻ nhỏ đi cùng, hỏi có áo phao cỡ trẻ em không và để ở đâu.
- Cất hành lý xách tay gọn, không để chắn lối đi giữa các hàng ghế.
Những việc này nghe như thủ tục, nhưng trong tình huống khẩn cấp, người đã biết áo phao ở đâu và cửa ở đâu phản ứng nhanh hơn hẳn người phải bắt đầu tìm từ đầu.
Mặc áo phao đúng cách
Mặc khi được yêu cầu. Trên tàu khách khoang kín, hành khách thường không phải mặc áo phao suốt chuyến, nhưng phải mặc ngay khi thuyền viên yêu cầu. Một số tàu yêu cầu mặc khi ra khu vực boong.
Chui đầu, cài chặt các dây. Áo phao thông dụng là loại chui qua đầu hoặc mặc như áo khoác, có dây hoặc khoá cài ở ngực, bụng. Cài hết các dây, kéo chặt sao cho áo không tuột lên khỏi đầu khi xuống nước.
Kiểm cho người bên cạnh. Sau khi mặc xong, kiểm áo của trẻ nhỏ, người già, người say sóng đi cùng. Áo trẻ em phải vừa cỡ, có dây luồn giữa hai chân nếu thiết kế có.
Không thổi phồng khi còn trong khoang. Với loại áo phao tự bơm hoặc có ống thổi, chỉ làm phồng khi đã ra ngoài hoặc theo hướng dẫn, vì áo phồng trong khoang làm khó di chuyển qua cửa.
Không dùng áo phao làm gối, đệm ngồi. Việc này làm hỏng áo và khiến áo không ở đúng chỗ khi cần.
Quy tắc trong khoang khi tàu đang chạy
Mỗi tàu có nội quy riêng niêm yết trên tàu. Những quy tắc dưới đây có ở hầu hết tàu khách tuyến biển:
- Ngồi đúng ghế, thắt dây an toàn nếu ghế có dây, nhất là khi biển động.
- Không đi lại tuỳ tiện, không đứng tụ tập ở cửa, không trèo lên ghế.
- Không hút thuốc trong khoang và ở những khu vực cấm; không dùng lửa.
- Không ra boong, mũi tàu, đuôi tàu khi chưa được phép.
- Không tự ý mở cửa thoát hiểm, không chạm vào thiết bị cứu sinh khi không có yêu cầu.
- Giữ trật tự, không mở nhạc lớn; nhiều người đang say sóng hoặc cố ngủ.
- Trông giữ trẻ nhỏ, không để trẻ chạy nhảy trong khoang.
Khi tàu gần cập bến, đừng vội đứng dậy, xách đồ ra cửa. Tàu có thể lắc mạnh khi giảm tốc và cập cầu; chờ thuyền viên thông báo mới di chuyển, và đi theo thứ tự.
Khi có thông báo khẩn cấp
Nếu tàu gặp sự cố — máy hỏng, sóng quá lớn, có khói, nước vào — thuyền trưởng và thuyền viên sẽ phát thông báo và hướng dẫn. Việc quan trọng nhất là giữ bình tĩnh, ngồi yên tại chỗ cho tới khi được yêu cầu, và làm đúng theo hướng dẫn. Không tự ý chạy ra cửa, không dồn về một phía tàu, vì việc dồn người có thể làm tàu nghiêng thêm.
Khi được yêu cầu mặc áo phao, mặc ngay và kiểm cho người đi cùng. Để lại hành lý, chỉ mang điện thoại, giấy tờ nếu có sẵn trong túi người. Đi theo lối thuyền viên chỉ dẫn, hỗ trợ trẻ nhỏ, người già, người khuyết tật đi trước.
Gọi điện cho người thân lúc đó là phản xạ tự nhiên, nhưng đừng để việc gọi điện làm bạn chậm làm theo hướng dẫn. Thông tin sự cố sẽ được thuyền trưởng báo cho cơ quan chức năng để phối hợp cứu nạn. Sau khi đã an toàn, hãy báo cho người thân.
Nếu rơi xuống nước
Rơi xuống biển là tình huống hiếm, nhưng nắm vài nguyên tắc giúp tăng khả năng an toàn. Nếu đang mặc áo phao, giữ bình tĩnh, nằm ngửa hoặc co người lại để giữ nhiệt, không cố bơi xa mà giữ vị trí gần tàu hoặc gần những người khác. Nhiều người áp dụng tư thế ôm gối, khoanh tay trước ngực để giảm mất nhiệt.
Nếu đi theo nhóm, những người cùng rơi xuống nên kết lại thành vòng, nắm tay hoặc móc áo phao vào nhau. Nhóm người dễ được nhìn thấy hơn một người đơn lẻ, và hỗ trợ nhau giữ tinh thần.
Bám vào bất cứ vật nổi nào gần nhất. Không cởi quần áo trừ khi quá nặng, vì quần áo giúp giữ ấm. Ra hiệu khi thấy phương tiện cứu nạn bằng cách giơ tay, vẫy vật có màu sáng. Những nguyên tắc này cũng đúng khi bạn đi thuyền nhỏ ra các hòn quanh đảo. Nếu thấy người khác rơi xuống nước, đừng nhảy theo khi không có áo phao và kỹ năng cứu hộ; hãy hô to, báo ngay thuyền viên, ném phao tròn hoặc vật nổi về phía người đó và giữ mắt theo dõi vị trí để chỉ cho người cứu.
Quyền của hành khách và khi thấy điều bất thường
Hành khách đi tàu có quyền được vận chuyển an toàn, được cung cấp thông tin về chuyến đi, được hướng dẫn về an toàn và cứu sinh. Nếu thấy dấu hiệu bất thường như tàu chở quá đông so với số ghế, khách đứng chật lối đi, không có áo phao hoặc áo phao hỏng, thuyền viên có biểu hiện uống rượu bia, bạn có thể phản ánh với thuyền viên, với bến tàu, hoặc với cơ quan quản lý hàng hải và chính quyền địa phương.
Phản ánh nên bình tĩnh, cụ thể: chuyến nào, ngày nào, điều gì bất thường. Chụp ảnh, ghi lại nếu an toàn và không ảnh hưởng tới người khác. Mục đích là để tuyến tàu an toàn hơn cho mọi người, không phải để tranh cãi trên tàu.
Tuyến Phan Thiết – Phú Quý được cơ quan quản lý theo dõi thường xuyên, và các hãng tàu nhìn chung coi trọng an toàn vì đó là uy tín của họ. Phản ánh của hành khách là một phần giúp duy trì điều đó.
Ra các hòn nhỏ bằng thuyền: an toàn vẫn là việc đầu tiên
Ngoài tuyến tàu khách lớn, nhiều người trên đảo còn đi thuyền, ca nô nhỏ ra các hòn như Hòn Tranh. Thuyền nhỏ lắc hơn, gần mặt nước hơn và chịu ảnh hưởng của sóng gió nhiều hơn tàu khách. Mặc áo phao suốt chặng đi thuyền nhỏ là điều nên làm, kể cả khi bạn bơi giỏi.
Chỉ đi với thuyền có người lái quen vùng biển, có đủ áo phao cho mọi người, và không chở quá số người. Hỏi người lái về thời tiết, giờ về; nếu thấy biển động hoặc người lái không chắc, hãy hoãn chuyến. Các bài về Hòn Tranh và các hòn nhỏ trong danh mục điểm đến của trang có thêm chi tiết về từng nơi.
Đừng tự thuê thuyền đánh cá chở khách khi không rõ thuyền có được phép chở người hay không. Ngoài rủi ro an toàn, việc này có thể vi phạm quy định và gây rắc rối cho chính người chủ thuyền.
Trang thiết bị an toàn trên tàu khách và hành khách cần biết gì
Tàu khách chạy tuyến biển phải trang bị các thiết bị cứu sinh, cứu hoả theo quy định và được kiểm tra định kỳ. Hành khách không cần biết vận hành tất cả, nhưng nên nhận ra chúng và biết vai trò của mình.
| Thiết bị | Thường ở đâu | Hành khách cần làm gì |
|---|---|---|
| Áo phao cá nhân | Dưới ghế, giá trên đầu, tủ có đánh dấu | Biết vị trí, mặc ngay khi được yêu cầu |
| Phao tròn cứu sinh | Treo ở thành tàu, gần cửa ra boong | Không tự ý tháo; báo thuyền viên khi thấy người rơi xuống nước |
| Bè cứu sinh | Trên boong, trong ống chứa | Chỉ lên bè theo hướng dẫn của thuyền viên |
| Bình chữa cháy | Trong khoang, gần cửa, hành lang | Báo ngay thuyền viên khi thấy khói, lửa; chỉ dùng nếu được hướng dẫn và an toàn |
| Lối thoát hiểm, đèn chỉ dẫn | Hai đầu khoang, hai bên thân tàu | Giữ lối thông thoáng, không để hành lý chắn |
Nếu thấy áo phao rách, thiếu dây cài, hay lối thoát hiểm bị hàng hoá chắn, hãy báo thuyền viên. Đó là góp ý bình thường của hành khách, không phải gây khó dễ, và giúp chuyến đi an toàn cho chính bạn cùng những người ngồi quanh. Những tàu làm tốt việc này thường cũng là tàu hành khách cảm thấy yên tâm nhất khi đi trong ngày biển động.
Câu hỏi thường gặp
Đi tàu khách ra Phú Quý có phải mặc áo phao suốt chuyến không?
Trên tàu khách khoang kín, hành khách thường không phải mặc áo phao suốt chuyến, nhưng phải biết áo để ở đâu và mặc ngay khi thuyền viên yêu cầu. Khi ra boong hoặc đi thuyền nhỏ ra các hòn, nên mặc áo phao.
Tàu có áo phao cho trẻ em không?
Tàu khách thường có áo phao trẻ em, nhưng số lượng và vị trí để khác nhau. Ngay khi lên tàu, hãy hỏi thuyền viên về áo phao cỡ trẻ em và để chúng ở gần chỗ ngồi của bé nếu được phép.
Thấy tàu chở quá đông thì nên làm gì?
Bạn có thể phản ánh với thuyền viên, với bến tàu hoặc cơ quan quản lý hàng hải, chính quyền địa phương, nêu cụ thể chuyến, ngày và điều bất thường. Nếu thấy không an toàn, bạn có quyền không đi chuyến đó và đề nghị đổi chuyến.
Khi tàu lắc mạnh có nên đứng dậy ra ngoài không?
Không nên. Khi tàu lắc mạnh, ngồi yên tại chỗ, thắt dây an toàn nếu có, bám chắc tay vịn. Đứng dậy đi lại dễ ngã và cản trở thuyền viên. Chỉ di chuyển khi được hướng dẫn.
Tàu hỏng máy giữa biển thì sao?
Thuyền trưởng sẽ xử lý theo quy trình, liên lạc với bờ và các phương tiện hỗ trợ. Hành khách cần giữ bình tĩnh, ngồi đúng chỗ, làm theo hướng dẫn của thuyền viên và chuẩn bị mặc áo phao nếu được yêu cầu.
Có được hút thuốc trên tàu không?
Tàu khách thường cấm hút thuốc trong khoang và nhiều khu vực khác vì nguy cơ cháy nổ và ảnh hưởng tới người khác. Hãy theo nội quy niêm yết trên tàu và hướng dẫn của thuyền viên.