Say sóng khi đi tàu ra Phú Quý: chọn chỗ ngồi, ăn uống và cách giảm khó chịu

Say sóng trên tuyến Phan Thiết – Phú Quý là chuyện rất thường gặp, vì tàu phải chạy hơn một trăm cây số qua vùng biển hở, nơi sóng và gió ít khi lặng hẳn. Cách giảm say hiệu quả nhất là kết hợp ba việc: ngồi ở chỗ ít lắc (giữa tàu, tầng thấp), ăn nhẹ và ngủ đủ trước chuyến đi, và giữ mắt nhìn về đường chân trời thay vì nhìn điện thoại.

Không có mẹo nào bảo đảm "không say", và người chưa từng say xe vẫn có thể say sóng. Bài này giải thích cơ chế say sóng ở mức người đi tàu cần biết, những cách chuẩn bị mà người Phú Quý và người hay ra đảo vẫn áp dụng, và những trường hợp cần hỏi ý kiến bác sĩ hay dược sĩ trước, nhất là với trẻ nhỏ, người lớn tuổi và phụ nữ mang thai.

Vì sao tuyến ra Phú Quý dễ say

Say sóng xảy ra khi não nhận những tín hiệu trái ngược nhau: tai trong cảm nhận cơ thể đang chao lên xuống, nghiêng qua lại, trong khi mắt nhìn vào khoang tàu, hàng ghế phía trước hay màn hình điện thoại thì thấy mọi thứ đứng yên. Sự lệch tín hiệu đó gây chóng mặt, vã mồ hôi, buồn nôn, có người nôn nhiều lần. Đây là phản ứng sinh lý bình thường, không phải bệnh.

Tuyến Phan Thiết – Phú Quý có vài đặc điểm làm chuyện này rõ hơn. Tàu chạy ra vùng biển hở, không có đảo che chắn, nên sóng từ xa dồn tới, nhất là trong mùa gió. Tàu cao tốc nhẹ chạy nhanh, cắt qua sóng tạo nhịp nảy liên tục; tàu chậm thì lắc dài hơn. Thời gian trên biển cũng đủ lâu để những người nhạy cảm bắt đầu khó chịu từ giữa chặng.

Người Phú Quý đi tàu từ nhỏ thường quen hơn, nhưng ngay cả họ cũng có ngày say khi biển động. Vì vậy, đừng ngại chuẩn bị kỹ; chuẩn bị kỹ không có nghĩa là yếu, mà là biết tuyến mình đi.

Chọn chỗ ngồi: chỗ nào đỡ lắc, chỗ nào nên tránh

Vị trí trên tàu ảnh hưởng nhiều tới mức lắc mà bạn cảm nhận. Nguyên tắc vật lý đơn giản: càng gần trọng tâm tàu, chuyển động càng ít.

Khi đặt vé, hãy hỏi có thể chọn ghế không. Nếu không chọn được, tới bến sớm hơn để có cơ hội ngồi chỗ tốt hơn trong trường hợp tàu xếp chỗ tự do. Đổi chỗ trên tàu chỉ khi nhân viên đồng ý, vì tàu cần phân bố khách cân đối.

Ăn uống và nghỉ ngơi trước chuyến tàu

Ngủ đủ đêm trước. Thiếu ngủ làm cơ thể nhạy cảm hơn với chuyển động. Người ở xa tới nên ngủ lại Phan Thiết thay vì đi xe đêm rồi xuống tàu ngay.

Ăn nhẹ, không để bụng đói. Bụng đói hoàn toàn dễ cồn cào, còn ăn quá no thì dễ nôn. Một bữa sáng nhẹ, ít dầu mỡ như cháo, bánh mì, xôi ít là lựa chọn nhiều người dùng.

Tránh rượu bia, đồ uống có cồn. Cả đêm trước và trước khi lên tàu. Cồn làm rối thăng bằng và mất nước.

Hạn chế đồ uống nhiều đường, có ga. Uống nước lọc từng ngụm nhỏ trong suốt chuyến đi tốt hơn uống một lần nhiều.

Gừng và kẹo gừng. Đây là kinh nghiệm dân gian phổ biến; nhiều người thấy dễ chịu hơn khi ngậm kẹo gừng hoặc uống chút nước gừng. Hiệu quả khác nhau tuỳ người, không thay được các biện pháp khác.

Mặc thoáng, mang áo khoác mỏng. Khoang tàu có máy lạnh có thể lạnh, nhưng quá nóng và bí cũng làm buồn nôn. Ăn mặc nhiều lớp để điều chỉnh.

Trong lúc tàu chạy: những việc nên và không nên làm

Việc quan trọng nhất là giữ mắt nhìn ra xa, về phía đường chân trời, nếu ngồi gần cửa sổ. Nếu không nhìn được ra ngoài, nhắm mắt nghỉ, ngả đầu vào ghế cho đầu ít chuyển động. Tránh đọc sách, xem phim, lướt điện thoại, vì mắt cố định vào vật đứng yên ở gần chính là lúc tín hiệu lệch nhất.

Hít thở chậm, đều, có thể thở sâu bằng bụng khi bắt đầu thấy khó chịu. Nới lỏng thắt lưng, cổ áo. Nếu có thể, ngồi thẳng lưng và tựa chắc, tránh cúi người xuống tìm đồ trong ba lô dưới chân — hành động cúi đầu khi tàu đang lắc thường là lúc nhiều người bắt đầu buồn nôn.

Hạn chế đi lại trong khoang khi tàu đang chạy ở vùng sóng lớn, vừa dễ say vừa dễ ngã. Nếu cần đi vệ sinh, bám vào tay vịn, đi chậm. Mùi thức ăn, mùi dầu gió nồng hay nước hoa cũng làm người bên cạnh khó chịu, nên dùng ở mức vừa phải.

Nếu buồn nôn, dùng túi nôn mà tàu phát hoặc túi bạn mang theo, buộc kín và bỏ đúng chỗ nhân viên hướng dẫn. Sau khi nôn, súc miệng bằng nước, uống từng ngụm nhỏ để bù nước.

Thuốc chống say tàu xe: những điều cần biết trước khi dùng

Thuốc chống say tàu xe bán phổ biến ở các nhà thuốc, có nhiều loại với hoạt chất khác nhau. Nhiều loại cần uống trước khi lên tàu một khoảng thời gian mới có tác dụng, nên uống khi đã thấy buồn nôn thường kém hiệu quả. Cách dùng, thời điểm và liều cụ thể phải theo hướng dẫn trên bao bì và lời dặn của dược sĩ, bài này không thay được lời khuyên đó.

Một số loại thuốc chống say gây buồn ngủ, khô miệng, hoặc tương tác với thuốc khác bạn đang dùng. Người đang điều trị bệnh mạn tính, người lớn tuổi dùng nhiều thuốc, người có bệnh về mắt, tuyến tiền liệt, hoặc phụ nữ mang thai, đang cho con bú cần hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước. Với trẻ em, chỉ dùng loại và liều phù hợp lứa tuổi theo tư vấn chuyên môn.

Nếu định tự chạy xe máy ngay sau khi xuống tàu ở Phú Quý, hãy lưu ý thuốc gây buồn ngủ. Tốt hơn là nghỉ một chút ở chỗ lưu trú, hoặc để chủ nhà đón, rồi mới tự lái.

Trẻ nhỏ, người lớn tuổi, phụ nữ mang thai: chuẩn bị riêng

Ba nhóm này cần được chuẩn bị kỹ hơn, vì say sóng kéo dài có thể dẫn đến mất nước nhanh hơn người khoẻ mạnh.

• Trẻ nhỏ: cho trẻ ngủ đủ, ăn nhẹ, mang theo nước, khăn ướt, quần áo thay. Trẻ ngủ được trên tàu thường đỡ say. Không tự ý cho trẻ dùng thuốc người lớn.
• Người lớn tuổi: chọn ghế giữa tàu gần lối đi để dễ đi vệ sinh; mang thuốc thường dùng trong túi xách tay, không để trong hành lý ký gửi.
• Phụ nữ mang thai: hỏi bác sĩ theo dõi thai về việc đi tàu biển đường dài, nhất là ở những tháng cuối; tránh tự dùng thuốc chống say khi chưa được tư vấn.
• Người có bệnh tim mạch, huyết áp, hen suyễn: mang theo thuốc của mình, báo người đi cùng biết cách hỗ trợ, ngồi gần lối đi.
• Người khuyết tật vận động: báo hãng tàu từ khi đặt vé để được hỗ trợ lên xuống và chọn chỗ.

Đi cùng nhóm này, hãy chọn ngày biển êm nếu có thể chủ động lịch. Một chuyến tàu êm với trẻ nhỏ hay ông bà khác hẳn một chuyến đi vào ngày sóng lớn.

Khi nào cần báo nhân viên tàu hoặc gặp bác sĩ

Phần lớn trường hợp say sóng tự hết sau khi lên bờ và nghỉ ngơi một thời gian. Tuy vậy, cần báo ngay cho nhân viên tàu nếu người say nôn liên tục không uống được nước, lả người, khó thở, đau ngực, ngất, hoặc trẻ nhỏ li bì, không tỉnh táo. Nhân viên tàu được huấn luyện sơ cứu và có thể liên hệ hỗ trợ khi tàu cập bến.

Sau khi lên bờ ở Phú Quý hay Phan Thiết, nếu các triệu chứng vẫn kéo dài, chóng mặt không giảm, có dấu hiệu mất nước như môi khô, tiểu ít, mệt lả, hãy tới trạm y tế, trung tâm y tế trên đảo hoặc cơ sở y tế gần nhất để được khám. Đừng chủ quan với người lớn tuổi và trẻ nhỏ.

Có một hiện tượng nhiều người gặp: sau chuyến tàu dài, khi đã lên bờ vẫn có cảm giác chòng chành như đang trên sóng trong vài giờ, có khi lâu hơn. Thường cảm giác này giảm dần khi nghỉ ngơi. Nếu kéo dài nhiều ngày hoặc kèm triệu chứng bất thường, nên đi khám.

Những hiểu lầm hay gặp về say sóng

Hiểu lầm thứ nhất: "Không say xe thì không say sóng." Thực tế nhiều người đi ô tô đường đèo không sao nhưng vẫn say trên tàu, vì kiểu chuyển động khác hẳn. Sóng biển tạo những nhịp lên xuống chậm, dài và lặp lại, mà cơ thể ít khi gặp trên đường bộ. Người lần đầu ra Phú Quý không nên chủ quan chỉ vì chưa từng say xe.

Hiểu lầm thứ hai: "Nhịn ăn hoàn toàn cho đỡ nôn." Bụng rỗng lâu cộng với lắc liên tục thường làm cảm giác cồn cào, chóng mặt nặng hơn; khi nôn thì chỉ ra dịch vị, rất mệt. Một bữa nhẹ vài giờ trước khi lên tàu hợp lý hơn nhiều.

Hiểu lầm thứ ba: "Ngồi ngoài boong lúc nào cũng đỡ say." Gió trời và tầm nhìn xa đúng là giúp nhiều người dễ chịu, nhưng boong tàu lắc mạnh hơn khoang dưới, lại có nước bắn và nguy cơ trượt ngã khi biển động. Tàu cao tốc thường không cho khách ra boong khi đang chạy. Chỉ ra ngoài khi nhân viên cho phép.

Hiểu lầm thứ tư: "Say một lần là lần sau cũng say." Mức say thay đổi theo trạng thái biển, giấc ngủ, bữa ăn và chỗ ngồi. Nhiều người chuyến đầu say nặng, chuyến sau chuẩn bị kỹ hơn và gặp ngày biển êm thì gần như không sao. Cơ thể cũng có thể quen dần sau nhiều chuyến. Người Phú Quý đi tàu nhiều năm là ví dụ: phần đông vẫn ngủ ngon suốt chặng, chỉ ngày biển thật động mới thấy khó chịu, và họ cũng áp dụng đúng những việc đơn giản đã nêu ở trên.

Câu hỏi thường gặp

Tàu cao tốc hay tàu chậm thì ít say hơn?

Không có câu trả lời chung. Tàu cao tốc rút ngắn thời gian trên biển nhưng nảy theo từng con sóng; tàu chậm nặng hơn, lắc dài hơn nhưng đi lâu hơn. Mỗi người hợp một kiểu. Chỗ ngồi, ăn uống và trạng thái biển hôm đi ảnh hưởng nhiều hơn loại tàu.

Nằm xuống có đỡ say không?

Với nhiều người, ngả lưng hoặc tựa đầu cố định giúp giảm chuyển động của đầu và đỡ say. Trên tàu ghế ngồi, bạn có thể ngả ghế nếu được, nhắm mắt và thở đều. Đừng nằm ra lối đi vì cản trở người khác và không an toàn.

Có nên dán miếng dán chống say không?

Một số sản phẩm dán sau tai chứa thuốc, có thể có tác dụng phụ và chống chỉ định với một số người. Hãy hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ trước khi dùng, nhất là với trẻ em, người lớn tuổi và phụ nữ mang thai.

Đã say rồi thì uống thuốc có kịp không?

Nhiều loại thuốc chống say cần uống trước chuyến đi một khoảng thời gian mới phát huy tác dụng, nên uống khi đã nôn thường kém hiệu quả và khó giữ được thuốc. Lúc đó nên tập trung nghỉ ngơi, nhìn xa, uống nước từng ngụm nhỏ.

Đi tàu về đất liền có say như chiều ra không?

Mức say phụ thuộc trạng thái biển hôm đó chứ không phụ thuộc chiều đi. Có người say chiều ra nhưng chiều về không sao, và ngược lại. Hãy chuẩn bị như nhau cho cả hai chiều.

Người say sóng nặng có nên ra Phú Quý không?

Vẫn có thể đi nếu chuẩn bị kỹ: chọn mùa biển êm, ngày biển lặng, chỗ ngồi giữa tàu, ăn nhẹ và hỏi dược sĩ về thuốc phù hợp. Nhiều người say nặng vẫn ra đảo nhiều lần, coi chặng tàu là cái giá đáng trả.