Muốn mang đặc sản Phú Quý về đất liền an toàn, chọn những món chịu được đường xa như mực một nắng cấp đông, cá đã làm sạch cấp đông, đồ khô, đậu phộng; tránh mang ốc, nhum, cua sống. Hàng tươi cần được cấp đông cứng từ trước, đóng túi kín, xếp vào thùng xốp có đá hoặc túi giữ lạnh, dán kín, và giữ lạnh liên tục cho tới khi về tới tủ đông ở nhà.
Hành trình từ Phú Quý vào đất liền gồm một chặng tàu tới Phan Thiết và chặng đường bộ tiếp theo, cộng thời gian chờ ở bến. Tổng cộng có thể lên tới nửa ngày hoặc hơn, tuỳ bạn về đâu. Bài này tính ngược từ hành trình đó để chỉ ra món nào nên mang, đóng gói thế nào, và những điều cần hỏi hãng tàu trước ngày đi. Giờ tàu, giá vé, quy định hành lý cụ thể thay đổi theo hãng và theo thời điểm, nên luôn kiểm tra thông báo của bến tàu hoặc hãng tàu.
Tính thời gian hành trình trước khi chọn quà
Sai lầm phổ biến nhất là mua quà theo cảm hứng mà không tính đường đi. Hãy ghi ra từng chặng: từ chỗ ở ra bến tàu Phú Quý, thời gian chờ lên tàu, thời gian tàu chạy tới Phan Thiết, rồi từ Phan Thiết về nhà bằng xe khách, xe riêng hoặc tàu hoả. Với người về TP.HCM hay các tỉnh xa hơn, chặng đường bộ thường dài hơn cả chặng biển.
Cộng các chặng lại, bạn sẽ có con số ước lượng số giờ hàng nằm ngoài tủ đông. Nếu chỉ vài giờ, thùng xốp với đá thường là đủ cho hàng đã cấp đông cứng. Nếu kéo dài cả ngày, cần nhiều đá hơn, thùng dày hơn, hoặc cân nhắc gửi hàng qua dịch vụ vận chuyển lạnh thay vì tự mang.
Cũng phải tính khả năng tàu hoãn chuyến. Ở Phú Quý, chuyện tàu tạm dừng vì sóng gió không hiếm, nhất là mùa gió đông bắc. Nếu tàu hoãn, quà tươi đã đóng thùng phải quay về tủ đông. Vì vậy, nên mua và đóng gói sát ngày đi, và hỏi chủ chỗ ở có thể gửi tạm vào tủ đông khi cần.
Món nào nên mang, món nào nên ăn tại đảo
Bảng dưới xếp các đặc sản theo độ chịu đường xa, kèm cách đóng gói tối thiểu. Đây là hướng dẫn chung, không thay thế quy định của hãng tàu.
| Món | Độ chịu đường xa | Cách đóng gói | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Đậu phộng, rong khô | Rất tốt | Túi kín, để khô ráo | Không cần giữ lạnh |
| Cá khô, mực khô | Tốt | Túi kín, hút chân không nếu được | Tránh ẩm, có thể để ngăn mát khi về |
| Mực một nắng | Khá, cần lạnh liên tục | Cấp đông cứng, túi kín, thùng xốp có đá | Món quà phổ biến nhất |
| Cá đã làm sạch | Khá, cần lạnh liên tục | Chia phần, cấp đông, túi kín, thùng xốp | Bỏ ruột và mang trước khi đông |
| Cua huỳnh đế | Kém nếu sống | Hấp chín, để nguội, túi kín, nhiều đá | Ăn trong ngày khi về |
| Ốc, nhum | Rất kém | Không khuyến khích mang | Nên ăn tại đảo |
Quy tắc gọn: thứ gì càng ít nước, càng ít cần lạnh thì càng dễ mang. Thứ gì đang sống, nhiều nước, dễ hỏng thì ăn trên đảo.
Đóng thùng xốp đúng cách
Thùng xốp là vật dụng quen thuộc nhất khi mang hải sản đi xa. Đóng đúng giúp hàng giữ lạnh lâu hơn và không chảy nước làm phiền người khác trên tàu:
- Chọn thùng xốp thành dày, có nắp khít, kích thước vừa đủ; thùng quá to mà hàng ít thì không khí trong thùng làm hàng nhanh ấm.
- Hàng phải được cấp đông cứng từ trước ít nhất qua một đêm; hàng còn mềm cho vào thùng sẽ ấm lên rất nhanh.
- Mỗi phần hàng cho vào túi kín, tốt nhất là hút chân không, sau đó bọc thêm một lớp túi ngoài để chống rò nước.
- Lót đáy thùng bằng túi đá hoặc túi giữ lạnh, xếp hàng ở giữa, phủ thêm túi đá lên trên và chèn các khe hở; tránh đổ đá rời trực tiếp vì đá tan sẽ làm ướt hàng và chảy nước.
- Chèn giấy báo hoặc khăn vào chỗ trống để hạn chế không khí lưu thông trong thùng.
- Đậy nắp, dán băng keo kín các mép, bọc thêm túi nilon lớn bên ngoài nếu cần chống thấm; ghi tên và số ghế hoặc số điện thoại của mình lên thùng bằng bút lông.
- Không mở thùng dọc đường; mỗi lần mở là một lần mất lạnh.
Nhiều cơ sở bán mực, cá khô trên đảo đã quen đóng thùng cho khách đi tàu và biết yêu cầu của các hãng. Nếu mua số lượng, có thể nhờ họ đóng giúp.
Đá thường, túi giữ lạnh và đá khô
Đá thường (đá cây, đá viên) rẻ và dễ mua trên đảo, nhưng tan thành nước. Nếu dùng, nên cho đá vào túi kín trước khi xếp vào thùng để nước không làm ướt hàng và không rò ra ngoài. Đá thường hợp với chặng ngắn và hàng đã đông cứng.
Túi giữ lạnh (túi gel, túi đá khô dạng gel) không chảy nước, dùng lại được nhiều lần, rất hợp với việc đi tàu. Nên làm đông túi qua đêm trong tủ đông nơi bạn ở trước ngày đi. Mang theo vài túi từ đất liền ra đảo là cách chuẩn bị chu đáo nếu bạn biết mình sẽ mua quà tươi.
Đá khô (CO₂ rắn) giữ lạnh rất sâu và lâu, nhưng thăng hoa thành khí, có thể gây ngạt trong không gian kín và bỏng lạnh khi chạm tay trần. Nhiều phương tiện vận chuyển có quy định riêng hoặc hạn chế đá khô. Nếu định dùng, phải hỏi trước hãng tàu và người bán, không tự ý mang lên khoang hành khách.
Với phần lớn khách mang vài ký mực một nắng hay cá đông lạnh, thùng xốp tốt, hàng đông cứng và túi giữ lạnh hoặc đá thường đựng trong túi kín là đủ cho chặng tàu và chặng đường bộ vài giờ.
Những điều nên hỏi hãng tàu trước ngày đi
Giới hạn hành lý. Mỗi hành khách được mang bao nhiêu ký miễn phí, quá thì tính thế nào. Thùng hải sản thường nặng hơn bạn nghĩ khi đã có đá.
Hàng có đá và hải sản. Hãng có cho mang thùng hải sản có đá lên tàu không, phải để ở đâu: khoang hành lý, khu vực riêng, hay phải gửi theo dạng hàng hoá.
Kích thước thùng. Có giới hạn kích thước thùng xốp không; thùng quá lớn có thể không được đưa vào khoang hành khách.
Thời gian có mặt. Phải có mặt ở bến trước giờ tàu chạy bao lâu, nhất là khi có hàng cần gửi.
Hàng gửi riêng. Nếu hàng nhiều, hãng có nhận gửi theo tàu hàng hay khoang hàng không, giao ở đâu bên Phan Thiết, ai chịu trách nhiệm khi thùng bị hỏng hoặc chậm. Biết trước giúp bạn chọn giữa tự mang và gửi riêng.
Thông báo hoãn chuyến. Xem thông báo ở đâu nếu tàu hoãn vì thời tiết, và chính sách đổi vé ra sao; điều này ảnh hưởng tới việc có nên đóng thùng quà sớm hay không.
Khi tàu hoãn hoặc đường về kéo dài
Nếu sáng ngày về nhận tin tàu hoãn, việc đầu tiên là đưa thùng quà trở lại tủ đông. Đừng để thùng nằm chờ ở bến hay ở phòng nghỉ cả ngày với hy vọng chiều tàu chạy. Hàng đã rã một phần rồi đông lại sẽ kém chất lượng, nhưng vẫn tốt hơn để hàng ấm dần cả ngày.
Trên đường bộ sau khi rời tàu, nếu đi xe khách, hỏi nhà xe có chỗ để thùng xốp không, tránh để thùng gần động cơ hay chỗ nắng chiếu. Đi xe riêng thì đặt thùng ở chỗ mát nhất, không để trong cốp xe phơi nắng lâu.
Về tới nhà, mở thùng kiểm tra ngay. Hàng còn đông cứng hoặc còn rất lạnh thì cho vào ngăn đông. Hàng đã mềm hẳn nhưng còn lạnh, không có mùi lạ, thì nên nấu ăn trong ngày thay vì cấp đông lại. Hàng đã ấm, có mùi khai, chua hay nhớt thì bỏ, dù tiếc.
Quà nhẹ cho người đi xa và người đi máy bay tiếp
Không phải ai rời Phú Quý cũng về thẳng nhà. Có người đi tiếp ra sân bay, có người còn ghé vài nơi khác trước khi về. Với những hành trình như vậy, quà tươi gần như không khả thi, và đồ khô cũng cần tính tới quy định hành lý của hãng bay về hàng có mùi, hàng thực phẩm. Lựa chọn hợp lý nhất là các món khô, nhẹ, không mùi mạnh, đóng gói kín.
Đậu phộng của đảo là món quà nhẹ, bền, ai cũng dùng được. Rong biển khô gọn, nhẹ, hợp làm quà cho người thích nấu ăn. Mực khô, cá khô nếu được hút chân không cẩn thận thì ít mùi và để được lâu, nhưng nên hỏi quy định hành lý ký gửi trước khi mang theo máy bay.
Khi mua đồ khô làm quà, nên xin người bán ghi lại ngày làm hoặc ngày đóng gói, cách bảo quản, và nếu được thì ghi tên cơ sở. Người nhận quà ở xa sẽ biết dùng trước bao lâu, và nếu thích có thể liên hệ đặt thêm. Hàng không rõ ngày tháng, không rõ người làm là hàng khó tin cậy nhất khi đã rời khỏi đảo.
Một cách khác là mua quà tươi ít lại và đặt gửi hàng sau khi đã về tới nhà, qua những cơ sở trên đảo có dịch vụ đóng gói lạnh. Cách này tránh cho bạn phải khiêng thùng nặng qua nhiều chặng, đổi lại cần thời gian chờ và cần chọn cơ sở có trách nhiệm.
Danh sách kiểm tra trước giờ ra bến
Sáng ngày về, vài phút rà lại danh sách dưới đây giúp tránh những tình huống dở khóc dở cười ở bến tàu:
- Đã xem thông báo tàu chạy hay hoãn của hãng hoặc bến tàu trong ngày.
- Đã tính giờ rời chỗ ở để có mặt ở bến sớm, nhất là khi có thùng hàng cần làm thủ tục gửi hoặc cân.
- Có sẵn túi nilon dự phòng và một cuộn băng keo nhỏ để gia cố thùng nếu bị thấm nước giữa đường.
- Hàng tươi đã đông cứng, đã đóng túi kín, thùng đã dán băng keo và có tên.
- Túi giữ lạnh hoặc đá đã đủ cho tổng số giờ ước tính của hành trình.
- Thùng không quá nặng so với giới hạn hành lý đã hỏi trước.
- Đồ khô để riêng trong túi kín, không chung với thùng có đá để khỏi bị ẩm.
- Đã trả lại các vật dụng mượn của chủ nhà, đã nhờ chủ nhà giữ tủ đông phòng khi tàu hoãn.
Những ai say sóng nên để thùng ở chỗ dễ lấy nhưng không cần trông chừng suốt chuyến, để tập trung nghỉ ngơi trên tàu.
Câu hỏi thường gặp
Mang mực một nắng từ Phú Quý về TP.HCM có giữ được không?
Giữ được nếu mực đã cấp đông cứng, đóng túi kín, xếp trong thùng xốp có đá hoặc túi giữ lạnh và không mở thùng dọc đường. Hành trình gồm tàu tới Phan Thiết và đường bộ khá dài, nên chuẩn bị đủ lạnh và cho vào tủ đông ngay khi về.
Có được mang thùng xốp hải sản lên tàu ra đất liền không?
Thường là có, nhưng mỗi hãng tàu có quy định riêng về khối lượng, kích thước thùng và nơi để hàng có đá. Nên hỏi trước ở nơi bán vé, đóng thùng kín, chống chảy nước. Có trường hợp hãng yêu cầu gửi theo dạng hàng hoá thay vì mang theo người.
Nên dùng đá thường hay túi giữ lạnh khi đi tàu?
Túi giữ lạnh không chảy nước, sạch và dùng lại được, rất hợp đi tàu. Đá thường rẻ và dễ mua trên đảo nhưng phải cho vào túi kín để nước tan không làm ướt hàng. Đá khô giữ lạnh sâu nhưng có rủi ro an toàn và thường bị hạn chế, phải hỏi hãng trước.
Có thể mang ốc vú nàng hoặc nhum sống về đất liền không?
Không nên. Ốc và nhum rất nhanh yếu khi rời nước biển, hành trình tàu và đường bộ dài khiến chúng dễ chết, hỏng và gây ngộ độc. Những món này nên ăn ngay trên đảo. Quà mang về nên chọn mực một nắng, đồ khô, đậu phộng hoặc cá đã cấp đông.
Nếu tàu hoãn chuyến thì xử lý quà tươi thế nào?
Đưa thùng quà trở lại tủ đông càng sớm càng tốt, nhờ chủ chỗ ở hoặc cơ sở đã bán hàng giữ giúp nếu cần. Không để thùng nằm chờ ở bến cả ngày. Khi có lịch tàu mới, đóng lại thùng với đá mới trước khi đi.
Có dịch vụ gửi hải sản từ Phú Quý vào đất liền không?
Trên đảo có các cơ sở kinh doanh hải sản và vận chuyển nhận gửi hàng vào đất liền theo tàu. Điều kiện, cách đóng gói và thời gian giao khác nhau giữa các nơi; nên hỏi kỹ về giữ lạnh và trách nhiệm khi hàng hỏng trước khi gửi. Có thể tra các cơ sở trong danh bạ doanh nghiệp của trang.