Người dân đặc khu Phú Quý làm thẻ căn cước tại công an đặc khu ngay trên đảo. Theo Luật Căn cước 2023 có hiệu lực từ 1/7/2024, công dân từ đủ 14 tuổi phải làm thủ tục cấp thẻ; trẻ dưới 14 tuổi được cấp theo nhu cầu, trong đó trẻ dưới 6 tuổi có thể làm qua cổng dịch vụ công hoặc VNeID mà không cần thu vân tay, mống mắt.
Thẻ căn cước công dân cấp trước 7/2024 vẫn dùng được tới hạn ghi trên thẻ. Bài này nói rõ ai cần làm, mốc tuổi cấp đổi, cần mang gì, trường hợp người già yếu hay ngư dân đi biển dài ngày, và vì sao nên kích hoạt định danh điện tử ngay trong lần làm thẻ.
Thẻ căn cước bây giờ khác gì căn cước công dân cũ
Từ 1/7/2024, tên gọi chính thức của giấy tờ tuỳ thân là "thẻ căn cước". Thẻ mới không còn in quê quán và nơi thường trú lên mặt thẻ như trước, thay bằng nơi đăng ký khai sinh và nơi cư trú; thông tin đầy đủ nằm trong chip và trong cơ sở dữ liệu. Thay đổi này có lợi cho người đảo: mỗi lần đổi tên đơn vị hành chính, thẻ ít bị "lỗi thời" hơn.
Thẻ căn cước công dân gắn chip và cả thẻ mã vạch cấp trước ngày luật mới có hiệu lực tiếp tục được dùng đến hết thời hạn in trên thẻ. Chứng minh nhân dân chín số và mười hai số thì đã hết giá trị sử dụng theo lộ trình của luật; nếu trong nhà còn ai giữ loại này, đặc biệt là ông bà lớn tuổi ít đi đâu, nên đưa đi làm thẻ mới để tránh vướng khi khám bệnh, nhận lương hưu hay trợ cấp.
Luật cũng đặt ra căn cước điện tử trên ứng dụng VNeID. Với người đi tàu ra vào đảo hay giao dịch ngân hàng, căn cước điện tử có thể dùng thay thẻ trong nhiều tình huống, nhưng vẫn nên mang thẻ khi đi xa vì có nơi chưa chấp nhận bản điện tử.
Ai làm, khi nào, làm thế nào
Bảng dưới gom các mốc chính theo Luật Căn cước 2023. Chi tiết thủ tục có thể được hướng dẫn thêm, nên hỏi công an đặc khu khi có trường hợp đặc biệt.
| Đối tượng | Nghĩa vụ | Cách làm thường gặp |
|---|---|---|
| Trẻ dưới 6 tuổi | Theo nhu cầu của cha mẹ | Đăng ký qua cổng dịch vụ công hoặc VNeID, không thu sinh trắc vân tay, mống mắt |
| Trẻ từ 6 đến dưới 14 tuổi | Theo nhu cầu | Đến công an cùng cha mẹ hoặc người giám hộ để thu ảnh mặt, vân tay, mống mắt |
| Từ đủ 14 tuổi | Bắt buộc làm thủ tục cấp thẻ | Đến công an đặc khu, có mặt trực tiếp |
| Mốc cấp đổi theo tuổi | Khi đủ 14, 25, 40 và 60 tuổi | Có thể làm trong năm trước mốc tuổi theo quy định; sau 60 tuổi thẻ dùng lâu dài |
| Mất, hỏng thẻ, sai thông tin | Đề nghị cấp lại hoặc cấp đổi | Đến công an nơi cư trú hoặc nơi tiếp nhận theo hướng dẫn |
Mốc cấp đổi theo tuổi là điểm dễ quên nhất. Một ngư dân hai mươi lăm tuổi đang đi biển dài ngày có thể quá hạn mà không biết; thẻ hết hạn thì nhiều giao dịch bị từ chối. Nên ghi chú năm cấp đổi của từng người trong nhà.
Các bước làm thẻ tại công an đặc khu
Quy trình tại quầy thường diễn ra theo các bước sau; thời gian chờ phụ thuộc lượng người tới làm trong ngày.
- Kiểm tra trước thông tin của mình trên VNeID hoặc nhờ người nhà tra giúp: họ tên, ngày sinh, nơi đăng ký khai sinh, nơi cư trú. Nếu sai, cần điều chỉnh dữ liệu trước hoặc cùng lúc.
- Mang thẻ cũ (nếu có) và giấy tờ liên quan đến thông tin cần sửa, ví dụ giấy khai sinh, trích lục kết hôn khi có thay đổi họ tên.
- Tại quầy, cán bộ đối chiếu dữ liệu dân cư, thu ảnh khuôn mặt, vân tay và mống mắt theo quy định.
- Ký xác nhận phiếu thông tin, nộp lệ phí nếu thuộc trường hợp phải nộp theo quy định hiện hành, nhận giấy hẹn.
- Chọn nhận thẻ tại công an hoặc qua bưu chính; trên đảo, nhận qua bưu điện tiện cho người đi biển, nhưng có thể lâu hơn khi tàu nghỉ chạy.
- Trong cùng buổi, đề nghị kích hoạt tài khoản định danh điện tử mức 2 để dùng VNeID và dịch vụ công trực tuyến.
Đi làm thẻ vào buổi sáng các ngày thường, tránh dịp sát Tết và mùa khai giảng, khi học sinh và người đi làm xa về đảo cùng làm thủ tục.
Trẻ em trên đảo: làm cho con lúc nào là hợp lý
Luật cho phép làm thẻ cho trẻ từ sơ sinh, nhưng không bắt buộc trước 14 tuổi. Với gia đình trên đảo, thời điểm hợp lý thường là khi con sắp đi tàu vào đất liền học, khám bệnh, hoặc cần mở tài khoản tiết kiệm, mua bảo hiểm. Trẻ có thẻ căn cước sẽ thuận tiện khi làm thủ tục lên tàu, nhận phòng khách sạn cùng cha mẹ, hay làm hồ sơ thi cử.
Trẻ dưới 6 tuổi được làm qua mạng nên cha mẹ có thể tự làm trên VNeID sau khi đăng ký khai sinh, không cần mang con tới trụ sở. Trẻ từ 6 tuổi phải tới để thu sinh trắc học, cần cha mẹ hoặc người giám hộ đi cùng. Nếu cha đang đi biển, mẹ đưa con đi là đủ; trường hợp ông bà đưa đi thay thì hỏi trước công an về giấy tờ cần thiết.
Một lưu ý thực tế: trẻ có thẻ làm trước 14 tuổi vẫn phải đổi thẻ khi đủ 14, vì đặc điểm nhận dạng thay đổi nhanh ở tuổi này.
Người già, người bệnh và ngư dân đi biển dài ngày
Người cao tuổi đi lại khó. Với người già yếu, nằm một chỗ, công an cấp cơ sở ở nhiều nơi tổ chức làm thẻ tại nhà hoặc lưu động. Gia đình nên chủ động báo công an đặc khu tình trạng của người cần làm để được hướng dẫn, thay vì cố đưa ông bà qua những con đường đầy gió.
Người không còn giữ được vân tay rõ. Ngư dân, thợ lặn, người làm muối, làm đá lâu năm có vân tay mòn. Hệ thống có cách thu thập thay thế hoặc ghi nhận ngoại lệ; đây là chuyện cán bộ gặp thường xuyên, không phải lý do để hồ sơ bị từ chối.
Ngư dân đi biển chuyến dài. Nếu mốc cấp đổi rơi vào lúc đang ở trên biển, nên làm trước khi đi chuyến, vì luật cho phép làm trong khoảng thời gian trước mốc tuổi. Thẻ còn là giấy tờ cần khi làm thủ tục thuyền viên, xuất bến với biên phòng.
Người đi làm xa không về đảo được. Theo luật, công dân có thể làm thủ tục cấp đổi, cấp lại thẻ tại cơ quan quản lý căn cước nơi thuận tiện, không nhất thiết phải về nơi cư trú. Người Phú Quý làm ăn ở Phan Thiết, Thành phố Hồ Chí Minh có thể hỏi công an nơi đang ở.
Kích hoạt VNeID: bước nên làm luôn trong buổi làm thẻ
Tài khoản định danh điện tử mức 2 là chìa khoá để dùng các dịch vụ công trực tuyến: khai báo tạm trú, đăng ký khai sinh, nộp hồ sơ, xem thẻ bảo hiểm y tế, giấy phép lái xe trên điện thoại. Với người đảo, mỗi việc làm được qua điện thoại là một chuyến đi bớt được.
Khi làm thẻ, đề nghị cán bộ kích hoạt mức 2 luôn. Cần mang theo điện thoại thông minh có số thuê bao chính chủ. Người cao tuổi không dùng điện thoại thông minh có thể nhờ con cháu cài trên máy của họ, nhưng tài khoản phải gắn với số điện thoại đúng tên người được cấp; đừng dùng chung một số cho cả nhà.
Sau khi kích hoạt, bảo mật tài khoản như bảo mật tài khoản ngân hàng: không đưa mã cho ai, kể cả người tự xưng cán bộ gọi điện hướng dẫn "cập nhật dữ liệu". Cơ quan công an không yêu cầu cung cấp mật khẩu hay mã xác thực qua điện thoại; các vụ lừa đảo theo kịch bản này đã xảy ra ở nhiều tỉnh.
Sai thông tin trong dữ liệu dân cư: sửa trước khi làm thẻ
Thẻ căn cước in thông tin lấy từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Nếu dữ liệu sai, thẻ in ra cũng sai, và sửa sau tốn công hơn nhiều. Những lỗi hay gặp ở các gia đình làng biển: ngày sinh của người lớn tuổi ghi theo giấy tờ cũ chỉ có năm sinh, tên đệm viết khác nhau giữa giấy khai sinh và sổ hộ khẩu giấy trước đây, tên thôn ghi theo cách gọi cũ, hoặc nơi đăng ký khai sinh của người sinh trên đảo trước 1975 không xác định rõ.
Cách xử lý chung là đối chiếu với giấy tờ gốc có giá trị pháp lý cao nhất, thường là giấy khai sinh hoặc trích lục khai sinh. Nếu chính giấy khai sinh sai hoặc đã mất, việc điều chỉnh phải đi qua thủ tục hộ tịch tại đặc khu trước, rồi mới cập nhật sang dữ liệu dân cư. Đừng cố "cho qua" lỗi nhỏ: một chữ sai trên căn cước có thể làm hồ sơ ngân hàng, bảo hiểm hay thừa kế đất đai sau này bị vướng.
Muốn biết dữ liệu của mình đúng chưa, mở mục thông tin cá nhân trên VNeID hoặc đề nghị cán bộ công an tra giúp trước khi thu nhận hồ sơ. Năm phút kiểm tra ở bước này đỡ cả một vòng thủ tục sửa sai về sau.
Mất thẻ khi đang ở đất liền hoặc trên tàu
Mất ví trên tàu cao tốc hay ở bến Phan Thiết là chuyện không hiếm. Nếu đã kích hoạt VNeID, bạn vẫn có căn cước điện tử để xuất trình trong nhiều trường hợp, bao gồm làm thủ tục lên tàu về đảo theo yêu cầu của hãng tàu tại thời điểm đó. Đây là lý do thực tế nhất để kích hoạt định danh điện tử.
Sau đó, đề nghị cấp lại thẻ tại công an nơi thuận tiện. Nếu thẻ bị mất cùng giấy tờ khác như giấy đăng ký xe, giấy chứng nhận đất, nên trình báo để được hướng dẫn và để hạn chế nguy cơ bị kẻ gian dùng giấy tờ vào việc xấu. Tạm thời, giữ ảnh chụp các giấy tờ quan trọng ở nơi an toàn trên điện thoại hoặc gửi cho người thân tin cậy là thói quen tốt cho người hay đi lại giữa đảo và đất liền.
Một lưu ý nhỏ cho người làm nghề biển: thẻ căn cước để trong túi áo khi ra khơi rất dễ ướt, cong, bong lớp phủ. Thẻ hỏng chip vẫn phải đi cấp đổi. Cất thẻ trong túi nhựa kín hoặc để ở nhà, dùng căn cước điện tử khi cần, là cách nhiều ngư dân đang làm.
Câu hỏi thường gặp
Căn cước công dân gắn chip cấp năm 2021 có phải đổi sang thẻ căn cước mới không?
Không bắt buộc. Thẻ căn cước công dân cấp trước 1/7/2024 vẫn có giá trị tới hạn in trên thẻ. Khi đến mốc tuổi cấp đổi hoặc thẻ hết hạn, bạn sẽ được cấp thẻ căn cước theo mẫu mới.
Trẻ em ở Phú Quý đi tàu vào đất liền có cần thẻ căn cước không?
Trẻ dưới 14 tuổi không bắt buộc có thẻ. Khi đi tàu, hãng tàu thường yêu cầu giấy tờ chứng minh nhân thân của trẻ như giấy khai sinh, căn cước nếu đã có, hoặc định danh điện tử. Nên hỏi hãng tàu trước chuyến đi để mang đúng giấy.
Có thể làm thẻ căn cước ở Phan Thiết dù đăng ký cư trú ở Phú Quý không?
Với cấp đổi, cấp lại, luật cho phép làm tại cơ quan quản lý căn cước nơi thuận tiện. Với từng trường hợp cụ thể, bạn nên hỏi công an nơi định đến làm để biết họ đang tiếp nhận thế nào.
Thông tin trên thẻ mới có ghi đặc khu Phú Quý không?
Thẻ mới ghi nơi cư trú theo dữ liệu dân cư hiện hành, nên nếu cấp sau tháng 7/2025, phần nơi cư trú sẽ thể hiện đặc khu Phú Quý, tỉnh Lâm Đồng. Nơi đăng ký khai sinh thì ghi theo giấy khai sinh.
Người già không đi được thì làm căn cước thế nào?
Gia đình báo công an đặc khu để được hướng dẫn. Nhiều nơi tổ chức thu nhận hồ sơ tại nhà cho người già yếu, bệnh nặng. Cần chuẩn bị sẵn giấy tờ cũ của người đó và có người nhà ở cùng khi cán bộ tới.
Làm thẻ căn cước mất bao lâu mới nhận được trên đảo?
Thời hạn cấp thẻ do luật quy định và được ghi trên giấy hẹn. Trên đảo, nếu chọn nhận qua bưu chính thì còn phụ thuộc chuyến tàu chở bưu phẩm. Ai cần thẻ gấp nên hỏi trước và tính dư thời gian.