Núi Cấm Phú Quý: leo bậc lên chùa Linh Sơn và ngắm toàn cảnh đảo từ trên cao

Chùa Linh Sơn nằm trên núi Cấm, một ngọn núi nhỏ trên đảo Phú Quý, là nơi người đảo đi lễ vào ngày rằm, mùng một và dịp Tết, đồng thời là một trong những chỗ nhìn bao quát đảo và biển đẹp nhất. Đường lên có bậc, đi bộ vừa sức với người khoẻ mạnh bình thường. Nên lên vào sáng sớm khi trời mát, mặc trang phục kín đáo và giữ yên tĩnh trong khuôn viên chùa.

Với người ra đảo lần đầu, chùa Linh Sơn thường là điểm đầu tiên được người địa phương giới thiệu, một phần vì cảnh, một phần vì ngôi chùa gắn với đời sống nhiều thế hệ người đảo. Bài này viết theo góc người đi lần đầu và người mới chuyển ra đảo sống: đường lên, giờ lên, nhìn thấy gì từ trên núi, cách ứng xử nơi thờ tự, và vì sao nơi này quan trọng với cộng đồng làng biển.

Núi Cấm trong địa hình đảo Phú Quý

Đảo chính Phú Quý phần lớn thấp và tương đối bằng, chỉ có vài ngọn núi, đồi nhỏ nhô lên. Núi Cấm là một trong số đó. Nhìn từ biển, ngọn núi là một mốc dễ nhận ra; ngư dân đi biển về thấy núi là biết đã gần nhà. Từ trên núi nhìn xuống, có thể thấy dải bờ biển, những mái nhà của khu dân cư, ruộng vườn ở giữa đảo, các hòn nhỏ ngoài khơi và cả những trụ điện gió.

Tên "núi Cấm" xuất hiện ở nhiều vùng ven biển và trung du Việt Nam, thường gắn với những nơi người xưa coi là chốn linh thiêng, kiêng chặt cây, kiêng làm ồn. Trên Phú Quý, người đảo vẫn giữ cảm giác trân trọng ấy với ngọn núi có ngôi chùa. Đây là một lý do để khách giữ ý: không leo trèo ra khỏi lối đi, không bẻ cây, không xả rác, không gây ồn.

Đất trên núi khô, cây cối thấp, nhiều bụi gai và cỏ. Mùa khô nắng rát, mùa mưa đường bậc có thể đọng nước, rêu bám ở những bậc khuất bóng. Đường lên chủ yếu là bậc tam cấp xây, có đoạn dốc. Người khoẻ mạnh đi chậm, nghỉ vài lần là lên tới; người lớn tuổi, người có bệnh tim mạch hay khớp gối nên lượng sức, có người đi kèm.

Lên núi vào giờ nào

Sáng sớm là giờ đẹp nhất. Trước khoảng tám giờ sáng, trời mát, ánh nắng nghiêng chiếu lên mặt biển, nhìn từ trên cao thấy rõ màu nước nông, nước sâu và các rạn đá. Đây cũng là lúc chùa yên tĩnh, ít khách.

Tránh giữa trưa. Bậc đá hấp nắng, gần như không có bóng râm dọc đường, đi lên giữa trưa rất mệt và dễ say nắng. Nếu lỡ tới giờ này, hãy nghỉ ở chỗ có mái che trong khuôn viên trước khi đi xuống.

Chiều muộn hợp để ngắm hoàng hôn từ trên cao. Tuỳ mùa, mặt trời lặn ở phía biển hướng về đất liền. Lên núi khoảng một giờ trước hoàng hôn, ngồi ở chỗ được phép, rồi đi xuống trước khi trời tối hẳn vì đường bậc không phải chỗ nào cũng đủ đèn.

Ngày rằm, mùng một đông người. Người đảo lên chùa đông vào các ngày này và dịp Tết. Khách nên tránh làm phiền: đi nép một bên, không chụp ảnh cận người đang lễ, không chiếm chỗ ở khu thờ chính.

Ứng xử khi viếng chùa

Chùa Linh Sơn là nơi thờ tự đang được cộng đồng sử dụng, không phải công trình trưng bày. Vài điều cơ bản giúp chuyến viếng tự nhiên và không gây phiền lòng ai:

• Mặc áo có tay, quần hoặc váy qua gối; mang theo một chiếc áo khoác mỏng nếu đi từ bãi biển lên.
• Bỏ mũ, nói nhỏ khi vào khu chính điện; tắt nhạc, để điện thoại ở chế độ im lặng.
• Cởi giày dép ở những chỗ có quy định; nhìn người địa phương làm gì thì làm theo.
• Không ngồi, trèo lên tượng, lan can, bệ thờ để chụp ảnh; không chạm vào đồ thờ.
• Hỏi trước khi chụp ảnh trong chính điện; nhiều nơi cho chụp bên ngoài nhưng không chụp bên trong.
• Công đức, thắp hương là tuỳ tâm; không ai bắt buộc, cũng không nên mặc cả hay bàn tán về chuyện này.
• Mang rác xuống núi; trên núi gió lớn, rác để lại sẽ bay xuống sườn đồi và ra biển.

Người mới chuyển ra đảo sống thường được hàng xóm rủ lên chùa vào dịp lễ, Tết. Đi cùng họ là cách tốt để hiểu các nghi thức, hỏi những điều chưa rõ và làm quen thêm người trong xóm. Bạn không cần theo bất kỳ đạo nào để được đón tiếp tử tế, chỉ cần cư xử đúng mực.

Nhìn thấy gì từ trên núi Cấm

Từ khoảng sân trên núi nhìn ra, đảo Phú Quý hiện ra như một tấm bản vẽ thu nhỏ. Dải bờ biển uốn lượn với bãi cát xen bãi đá, những vệt nước xanh nhạt ở chỗ nông và xanh thẫm ở chỗ sâu. Khu dân cư tập trung theo mép biển, mái nhà san sát, xen giữa là những mảng xanh của vườn rau, hàng cây chắn gió. Phần giữa đảo trống trải hơn, có đồi cỏ và các trụ điện gió quay chậm.

Nhìn ra xa có thể thấy các hòn nhỏ, trong đó Hòn Tranh là hòn dễ nhận ra nhất. Ngày trời trong, đường chân trời sắc nét, thấy cả những con tàu đánh cá đang ra khơi hay trở về. Buổi sáng sớm, mặt biển phía đông lấp lánh nắng; buổi chiều, phía tây nhuộm vàng. Mỗi mùa trong năm cảnh một khác: mùa gió mặt biển trắng sóng, mùa êm biển phẳng như gương.

Người làm việc trên đảo, như cán bộ quy hoạch, người làm du lịch hay chụp ảnh, thường lên đây để có cái nhìn tổng thể: khu nào dân cư dày, bãi nào còn hoang, đường đi các ngả thế nào. Với người đi lần đầu, chỉ cần đứng một lúc là đủ hiểu vì sao người ta nói Phú Quý nhỏ mà đủ: có núi, có biển, có làng, có ruộng trên một hòn đảo đi vòng chưa tới một giờ.

Ngôi chùa trong đời sống cộng đồng làng biển

Ở những cộng đồng sống bằng nghề biển, nơi thờ tự không chỉ là chỗ lễ bái mà còn là điểm tựa tinh thần trong những mùa biển dữ. Người ra khơi dài ngày, gia đình ở nhà chờ tin, các dịp đi lễ chùa, lễ đình, lễ lăng Ông là lúc cả cộng đồng gặp nhau, chia sẻ lo toan và mong mỏi. Chùa Linh Sơn, cùng với các đình, lăng, miếu khác trên đảo, là một phần của mạng lưới văn hoá đó.

Nhiều gia đình trên đảo có thói quen đưa con cái lên chùa vào những dịp quan trọng như đầu năm, trước kỳ thi, hay khi có người thân đi biển xa. Những hoạt động như vậy gắn với ký ức cá nhân và tập thể, nên người đảo rất nhạy cảm khi thấy khách cư xử thiếu tôn trọng ở nơi này. Ngược lại, khách tới viếng chừng mực, hỏi han nhẹ nhàng thường được kể cho nghe nhiều chuyện xưa của đảo.

Các câu chuyện về lịch sử ngôi chùa, về những vị sư trụ trì qua các thời, hay các truyền thuyết gắn với ngọn núi được người đảo kể lại với nhiều dị bản. Muốn tìm hiểu kỹ, nên hỏi người trông coi chùa hoặc các cụ cao tuổi trong làng, và nhớ rằng đây là văn hoá truyền miệng, có giá trị riêng mà không nhất thiết phải là sử liệu chính xác.

Chuẩn bị cho chuyến lên núi Cấm

Bảng dưới gói những thứ nên mang và lý do. Đường lên không dài, nhưng nắng và gió trên đảo làm chuyến đi ngắn cũng có thể mệt nếu chủ quan:

Đi cùng trẻ nhỏ thì nắm tay ở những đoạn bậc dốc và không cho trẻ chạy ra mép sườn núi. Người có bệnh mạn tính nên mang theo thuốc thường dùng và đi chậm, nghỉ khi thấy mệt; nếu thấy đau ngực, khó thở, choáng váng thì dừng lại và nhờ người hỗ trợ.

Kết hợp núi Cấm với các điểm khác trong ngày

Vì phải leo bậc, núi Cấm hợp làm điểm đầu tiên trong ngày, khi sức còn tốt và trời còn mát. Xuống núi lúc giữa buổi sáng, có thể đi tiếp ra các đoạn bờ đá hay bãi biển gần đó, rồi về khu trung tâm ăn trưa. Nếu đi theo vòng đảo, núi Cấm, Gành Hang và Vạn An Thạnh có thể sắp chung trong một buổi, tuỳ chiều đi và chỗ ở của bạn.

Xe máy nên đỗ gọn ở bãi dưới chân núi hoặc chỗ người trông coi chỉ, không đỗ chắn lối bậc. Khoá xe và không để đồ có giá trị trên xe. Đường từ bãi đỗ lên tới chân bậc có thể có người bán nhang, nước, đồ lưu niệm vào ngày đông khách; mua hay không là tuỳ, nhưng hãy từ chối lịch sự.

Người ở đảo dài ngày có thể biến việc leo núi Cấm thành thói quen tập thể dục buổi sáng, như nhiều người địa phương vẫn làm. Đi đều đặn vài lần mỗi tuần, vừa khoẻ người vừa được ngắm đảo đổi màu theo mùa. Chỉ cần nhớ đi sớm, mang nước, và giữ yên tĩnh khi qua khu chùa.

Núi Cấm theo mùa và theo thời tiết

Mùa khô, sườn núi Cấm vàng cỏ cháy, đất nứt, bậc đá hấp nắng từ sớm. Cảnh nhìn từ trên xuống rất trong, biển xanh đậm, đường chân trời rõ. Đây là mùa nhiều khách nhất và cũng là mùa phải chú ý chuyện nắng nhất. Mùa mưa, cây cỏ xanh lại, không khí mát hơn, nhưng bậc đá trơn, có lúc mưa rào bất chợt kéo tới từ biển rất nhanh; nếu thấy mây đen dồn về, nên xuống núi sớm hoặc trú ở chỗ có mái che.

Những ngày gió mạnh, đứng ở sân trên núi có cảm giác gió muốn đẩy người đi. Không đứng sát mép tường rào hay mép sườn núi, giữ chặt mũ, điện thoại, đồ nhẹ. Người đảo nhìn gió trên núi để đoán biển hôm đó: gió rít mạnh, mặt biển trắng sóng thì thuyền nhỏ ít ra, tàu khách có thể tạm dừng.

Dịp Tết là lúc núi Cấm đông vui nhất, người đảo và con em đi làm xa về quê cùng lên chùa đầu năm. Nếu bạn ở đảo dịp này, có thể thấy một Phú Quý rất khác: đông đúc, rộn ràng, nhiều gương mặt trẻ. Đi vào giờ sớm hơn để tránh đông, và nhường chỗ cho người địa phương ở các khu thờ chính.

Câu hỏi thường gặp

Leo lên chùa Linh Sơn mất bao lâu?

Tuỳ sức khoẻ và tốc độ, người bình thường đi chậm, nghỉ vài lần thường mất khoảng mười lăm tới ba mươi phút để lên tới khu chùa. Người lớn tuổi hoặc đi cùng trẻ nhỏ nên tính thêm thời gian. Đừng vội; đường bậc dốc và nắng làm mệt nhanh hơn bạn nghĩ.

Có xe lên tới chùa không hay phải đi bộ?

Phần lớn khách đỗ xe ở chân núi rồi đi bộ lên bằng đường bậc. Tình trạng đường xe và lối đi có thể thay đổi theo thời gian do sửa sang, nên hỏi người địa phương hoặc chỗ ở trước khi đi. Người khó đi lại nên hỏi kỹ để chọn lối dễ nhất.

Mặc đồ đi biển lên chùa có được không?

Không nên. Chùa là nơi thờ tự, trang phục quá ngắn hoặc hở vai sẽ làm người đang lễ không thoải mái. Nếu đi từ bãi biển lên, hãy mang theo áo khoác mỏng, khăn quấn hoặc quần dài để mặc khi vào khu chính điện, rồi cởi ra khi xuống núi.

Chùa Linh Sơn có mở cửa cả ngày không?

Khuôn viên chùa thường mở cho người tới viếng vào ban ngày, nhưng giờ giấc cụ thể của từng khu, nhất là chính điện, do nhà chùa quyết định và có thể thay đổi. Đến vào buổi sáng là chắc nhất. Nếu muốn tới sớm hay muộn, hãy hỏi người địa phương trước.

Có thể chụp ảnh trên núi Cấm không?

Chụp cảnh đảo và biển từ sân chùa, từ lối đi thì thường không ai cấm. Trong chính điện và khi có người đang lễ, nên hỏi trước hoặc không chụp. Không đứng, ngồi lên tượng, lan can hay bệ thờ để tạo dáng; một tấm ảnh không đáng để làm phiền lòng cả cộng đồng.

Người không theo đạo có nên lên chùa không?

Hoàn toàn được. Nhiều người lên núi Cấm để ngắm cảnh, tìm hiểu văn hoá làng biển và lịch sử đảo. Chỉ cần mặc lịch sự, giữ yên lặng, tôn trọng người đang lễ và các quy định của nhà chùa. Không ai đòi hỏi bạn phải thắp hương hay làm nghi thức gì.