Theo Luật Bảo hiểm y tế, người đang sinh sống tại xã đảo, huyện đảo thuộc nhóm được ngân sách nhà nước đóng bảo hiểm y tế. Người dân Phú Quý từ lâu được cấp thẻ theo diện này; sau khi huyện đảo thành đặc khu từ 7/2025, cách áp dụng cụ thể theo văn bản sửa đổi và hướng dẫn của ngành bảo hiểm xã hội, nên mỗi gia đình cần kiểm tra thẻ của mình còn hiệu lực và đúng diện chưa.
Với bảo hiểm xã hội, phần lớn người đảo làm nghề biển, buôn bán nhỏ, không có hợp đồng lao động, nên con đường có lương hưu là bảo hiểm xã hội tự nguyện. Bài này giải thích những quyền lợi chính, cách tra và dùng thẻ bảo hiểm y tế khi khám trên đảo, khi chuyển vào đất liền, và những điểm người làm nghề biển cần biết về bảo hiểm xã hội.
Người sống trên đảo và bảo hiểm y tế do ngân sách đóng
Luật Bảo hiểm y tế xếp người dân sống ở xã đảo, huyện đảo vào nhóm do ngân sách nhà nước đóng, cùng với các nhóm như trẻ em dưới 6 tuổi, người thuộc hộ nghèo, người có công. Lý do dễ hiểu: điều kiện sống và khám chữa bệnh ở đảo xa khó khăn hơn, chi phí đi lại để chữa bệnh tuyến trên rất cao. Nhờ chính sách này, phần đông người dân Phú Quý có thẻ bảo hiểm y tế mà không phải tự đóng.
Khi tổ chức lại đơn vị hành chính năm 2025, huyện đảo không còn, thay bằng đặc khu. Luật và văn bản hướng dẫn được điều chỉnh để phù hợp mô hình mới; việc xác định đối tượng sống tại đặc khu ở hải đảo hưởng chính sách tương ứng cần theo văn bản hiện hành. Mỗi gia đình nên kiểm trên VNeID hoặc ứng dụng của ngành bảo hiểm xã hội xem thẻ của từng người còn hạn, thuộc mã đối tượng nào, nơi đăng ký khám chữa bệnh ban đầu là đâu.
Người đang có thẻ theo diện khác, như người lao động có hợp đồng, người hưởng lương hưu, học sinh, thì dùng thẻ theo diện đó. Một người chỉ được cấp một thẻ theo diện có quyền lợi cao nhất; không nên đóng thêm bảo hiểm hộ gia đình nếu đã có thẻ còn hiệu lực.
Các nhóm đối tượng thường gặp trên đảo
Bảng tóm tắt theo nguyên lý của Luật Bảo hiểm y tế; mã đối tượng và mức hưởng cụ thể in trên thẻ hoặc hiển thị trên ứng dụng.
| Nhóm | Ai đóng | Ghi chú cho người Phú Quý |
|---|---|---|
| Người sống ở xã đảo, đặc khu hải đảo theo quy định | Ngân sách nhà nước | Kiểm thẻ còn hạn và đúng diện sau 7/2025 |
| Trẻ em dưới 6 tuổi | Ngân sách nhà nước | Cấp liên thông khi khai sinh |
| Học sinh, sinh viên | Người học đóng, ngân sách hỗ trợ một phần | Con em học trong đất liền tham gia qua nhà trường |
| Người lao động có hợp đồng | Người lao động và chủ sử dụng | Công chức, viên chức, nhân viên doanh nghiệp trên đảo |
| Người hưởng lương hưu, trợ cấp | Quỹ bảo hiểm xã hội | Thẻ do cơ quan bảo hiểm xã hội cấp |
| Hộ gia đình tự đóng | Thành viên hộ | Chỉ cho người không thuộc nhóm nào khác |
Điểm cần nhớ: người không có thẻ theo diện nào khi vào viện sẽ phải tự chi toàn bộ. Ở đảo, một ca chuyển viện cấp cứu vào đất liền kèm chi phí điều trị có thể là gánh nặng lớn với gia đình làm nghề biển.
Khám chữa bệnh trên đảo và khi phải chuyển vào đất liền
Người dân Phú Quý thường đăng ký khám chữa bệnh ban đầu tại cơ sở y tế trên đảo. Mang thẻ bảo hiểm y tế, hoặc dùng thẻ trên VNeID, kèm giấy tờ tuỳ thân khi đi khám. Phần lớn bệnh thông thường, khám thai, tiêm chủng, bệnh mạn tính ổn định được theo dõi ngay trên đảo.
Khi bệnh vượt khả năng điều trị, cơ sở y tế trên đảo làm thủ tục chuyển người bệnh vào cơ sở có chuyên môn cao hơn trong đất liền, thường là ở Phan Thiết hoặc các bệnh viện lớn hơn khi cần. Giấy chuyển là căn cứ để người bệnh được hưởng đúng mức bảo hiểm ở nơi được chuyển đến. Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023 và Luật Bảo hiểm y tế sửa đổi đã thay cách gọi "tuyến" bằng các cấp chuyên môn kỹ thuật và mở rộng một số quyền đi khám không cần giấy chuyển; chi tiết quyền lợi khi tự đi khám ở nơi khác nên hỏi cơ sở y tế hoặc bảo hiểm xã hội trước.
Trường hợp cấp cứu, người bệnh được cấp cứu tại bất kỳ cơ sở nào và vẫn được bảo hiểm thanh toán theo quy định, không cần giấy chuyển trước. Ca cấp cứu trên biển hay ban đêm khi tàu khách không chạy có thể cần phương tiện đặc biệt; gia đình nên giữ bình tĩnh, liên hệ cơ sở y tế trên đảo và chính quyền để được hỗ trợ.
Mẹo dùng thẻ bảo hiểm y tế cho người đảo
Giữ thẻ điện tử trên điện thoại. Thẻ bảo hiểm y tế tích hợp trên VNeID và có thể dùng thẻ căn cước để khám ở nhiều nơi. Người đi tàu vào bờ khám không sợ quên thẻ giấy.
Mang theo hồ sơ bệnh cũ. Khi chuyển viện hoặc tự vào đất liền tái khám, mang theo giấy ra viện, đơn thuốc, kết quả xét nghiệm cũ. Bác sĩ nơi mới đỡ phải làm lại, người bệnh đỡ tốn thời gian chờ.
Kiểm hạn thẻ trước khi đi xa. Thẻ hết hạn đúng lúc đang nằm viện ở đất liền sẽ gây rắc rối. Kiểm hạn của cả nhà mỗi đầu năm.
Đổi nơi khám ban đầu khi chuyển nơi ở. Người đi làm, đi học lâu dài trong đất liền có thể đổi nơi đăng ký khám ban đầu theo thời điểm quy định để tiện khám ở nơi đang ở.
Giữ hoá đơn, chứng từ. Một số trường hợp được thanh toán trực tiếp với cơ quan bảo hiểm xã hội khi không dùng được thẻ tại cơ sở; khi đó cần đủ chứng từ.
Bảo hiểm xã hội tự nguyện: con đường có lương hưu của ngư dân
Ngư dân, người buôn bán ở chợ, chủ homestay nhỏ, người làm thuê theo mùa trên đảo phần lớn không có hợp đồng lao động, nên không tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc. Bảo hiểm xã hội tự nguyện cho phép họ tự đóng theo mức thu nhập tự chọn, nhận lương hưu khi đủ tuổi và đủ số năm đóng theo luật, và hưởng chế độ tử tuất cho gia đình.
Luật Bảo hiểm xã hội 2024, có hiệu lực từ 1/7/2025, giảm số năm đóng tối thiểu để được hưởng lương hưu xuống 15 năm, so với 20 năm trước đây, giúp người tham gia muộn vẫn có cơ hội hưởng hưu. Người tham gia tự nguyện được Nhà nước hỗ trợ một phần tiền đóng, mức hỗ trợ cao hơn cho người thuộc hộ nghèo, cận nghèo. Mức đóng và mức hỗ trợ cụ thể thay đổi theo chuẩn nghèo và văn bản hướng dẫn, nên hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội hoặc đại lý thu tại địa phương.
Với nghề biển rủi ro, một điểm đáng nhắc là chế độ tử tuất: khi người tham gia không may qua đời, thân nhân được hưởng trợ cấp theo quy định. Đây là lớp bảo vệ mà nhiều gia đình làng biển chưa nghĩ tới cho tới khi có chuyện.
Trợ cấp cho người cao tuổi và người không có lương hưu
Nhiều người già trên đảo cả đời đi biển, không có lương hưu. Luật Bảo hiểm xã hội 2024 đưa vào trợ cấp hưu trí xã hội cho công dân từ đủ 75 tuổi không có lương hưu hoặc trợ cấp bảo hiểm xã hội hằng tháng, và với người thuộc hộ nghèo, cận nghèo thì độ tuổi được hưởng thấp hơn theo quy định. Người hưởng trợ cấp này cũng được ngân sách đóng bảo hiểm y tế.
Gia đình có ông bà đủ tuổi mà chưa nhận trợ cấp nên hỏi chính quyền đặc khu về hồ sơ đề nghị. Thủ tục thường đơn giản, nhưng ông bà lớn tuổi khó tự đi làm; con cháu ở xa có thể hỏi qua người thân trên đảo hoặc trưởng thôn để được hướng dẫn.
Người lao động đã có thời gian đóng bảo hiểm xã hội nhưng chưa đủ năm hưởng lương hưu cũng nên cân nhắc kỹ trước khi rút bảo hiểm xã hội một lần, vì rút ra là mất quyền cộng nối thời gian đóng để hưởng hưu sau này.
Tai nạn trên biển: bảo hiểm nào chi trả
Nghề biển có tỷ lệ tai nạn cao: ngã xuống biển khi kéo lưới, chấn thương do tời, dây cáp, ngộ độc khí trong khoang, tai nạn khi lặn. Khi xảy ra tai nạn, câu hỏi đầu tiên của gia đình là ai chi trả. Câu trả lời phụ thuộc thuyền viên có những loại bảo hiểm nào.
Thẻ bảo hiểm y tế chi trả phần chi phí khám chữa bệnh theo quy định, kể cả khi điều trị chấn thương do tai nạn lao động. Bảo hiểm tai nạn thuyền viên, với loại tàu mà pháp luật thuỷ sản yêu cầu chủ tàu mua, chi trả theo hợp đồng bảo hiểm khi thuyền viên bị thương tật hoặc tử vong. Người lao động có hợp đồng và đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc còn có chế độ tai nạn lao động. Người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện không có chế độ tai nạn lao động, nhưng có chế độ tử tuất.
Vì vậy, thuyền viên nên hỏi chủ tàu tàu có mua bảo hiểm thuyền viên không, tên mình có trong danh sách được bảo hiểm không. Chủ tàu nên giữ hợp đồng bảo hiểm trên bờ và gửi bản sao cho gia đình thuyền viên. Khi có tai nạn, báo ngay cho biên phòng, cơ quan quản lý và công ty bảo hiểm, giữ lại mọi biên bản, giấy tờ y tế để làm hồ sơ bồi thường.
Làm thủ tục bảo hiểm ở đâu khi sống trên đảo
Ngành bảo hiểm xã hội cũng được tổ chức lại năm 2025 theo khu vực; trên đảo có thể có điểm giao dịch hoặc đại lý thu. Nhiều việc làm được qua mạng: tra cứu quá trình đóng, xem thẻ, gia hạn bảo hiểm y tế hộ gia đình, đăng ký bảo hiểm xã hội tự nguyện qua cổng dịch vụ công hoặc ứng dụng của ngành. Bưu điện trên đảo thường là đại lý thu bảo hiểm y tế hộ gia đình và bảo hiểm xã hội tự nguyện.
Với các việc như cấp lại thẻ, sửa thông tin, đổi nơi khám ban đầu, có thể nộp trực tuyến hoặc qua đại lý, điểm tiếp nhận. Chế độ ốm đau, thai sản, tai nạn lao động của người lao động có hợp đồng thường do đơn vị sử dụng lao động làm hồ sơ. Khi không rõ, hỏi bộ phận một cửa của đặc khu để được chỉ đúng nơi tiếp nhận.
Câu hỏi thường gặp
Người mới chuyển ra Phú Quý sinh sống có được cấp bảo hiểm y tế diện người sống ở đảo không?
Việc xác định đối tượng sống tại xã đảo, đặc khu hải đảo dựa trên thông tin cư trú và hướng dẫn hiện hành. Sau khi đăng ký thường trú hoặc theo điều kiện quy định, hỏi chính quyền đặc khu hoặc cơ quan bảo hiểm xã hội về việc lập danh sách cấp thẻ.
Thẻ bảo hiểm y tế diện người sống ở đảo có dùng được khi khám ở Phan Thiết không?
Dùng được theo quy định về khám chữa bệnh bảo hiểm y tế. Mức hưởng phụ thuộc có giấy chuyển, có phải cấp cứu không, và quy định về khám ở cơ sở khác nơi đăng ký ban đầu. Hỏi bộ phận bảo hiểm của bệnh viện khi đến khám.
Ngư dân có nên tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện không?
Đây là cách để người không có hợp đồng lao động có lương hưu khi về già và chế độ tử tuất cho gia đình. Luật mới giảm số năm đóng tối thiểu để hưởng hưu xuống 15 năm. Nên cân nhắc mức đóng vừa sức và đóng đều.
Trẻ em trên đảo có cần mua bảo hiểm y tế không?
Trẻ dưới 6 tuổi được ngân sách đóng và được cấp thẻ liên thông khi đăng ký khai sinh. Trẻ lớn hơn nếu không thuộc diện người sống ở đảo theo quy định hiện hành thì tham gia qua trường học.
Cấp cứu ban đêm trên đảo phải chuyển vào đất liền thì bảo hiểm có chi trả không?
Trường hợp cấp cứu được khám chữa bệnh ở bất kỳ cơ sở nào và được bảo hiểm thanh toán theo quy định. Chi phí vận chuyển người bệnh có những trường hợp được hỗ trợ theo chính sách, nên hỏi cơ sở y tế và cơ quan bảo hiểm.
Ông bà 75 tuổi không có lương hưu thì nhận trợ cấp ở đâu?
Theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024, người từ đủ 75 tuổi không có lương hưu hay trợ cấp bảo hiểm xã hội hằng tháng có thể được hưởng trợ cấp hưu trí xã hội. Hồ sơ đề nghị làm với chính quyền đặc khu theo hướng dẫn hiện hành.