Ai đến đặc khu Phú Quý sinh sống, làm việc, học tập từ 30 ngày trở lên mà không có thường trú trên đảo thì phải đăng ký tạm trú với công an đặc khu. Người về ở hẳn, như vợ về nhà chồng, con về với cha mẹ, hay mua được nhà trên đảo, thì đăng ký thường trú. Từ năm 2023 sổ hộ khẩu giấy không còn được dùng; thông tin cư trú nằm trong cơ sở dữ liệu và có thể khai báo qua VNeID.
Phú Quý có nhiều người đến ở theo mùa và theo nhiệm kỳ: giáo viên, bác sĩ, cán bộ biệt phái, công nhân công trình, thợ làm homestay, người làm thuê trên tàu cá. Bài này phân biệt thường trú, tạm trú, lưu trú, đi qua hồ sơ thường dùng và các tình huống hay vướng của người ở đảo.
Thường trú, tạm trú, lưu trú khác nhau thế nào
Ba khái niệm trong Luật Cư trú 2020 hay bị dùng lẫn. Phân biệt đúng giúp bạn biết mình cần làm thủ tục nào.
| Hình thức | Dành cho ai | Thời gian | Ai làm thủ tục |
|---|---|---|---|
| Thường trú | Người sinh sống ổn định, lâu dài tại một chỗ ở hợp pháp | Không thời hạn | Chính người đó hoặc chủ hộ khai |
| Tạm trú | Người sinh sống ngoài nơi thường trú để làm việc, học tập, lý do khác | Từ 30 ngày trở lên; mỗi lần tối đa 2 năm, gia hạn được | Người đến ở tự đăng ký |
| Lưu trú | Người ở lại một nơi trong thời gian ngắn, dưới 30 ngày | Ngắn ngày | Chủ nhà, chủ cơ sở lưu trú thông báo |
Ví dụ trên đảo: một khách du lịch ở homestay năm ngày thuộc diện lưu trú, chủ homestay thông báo. Một thợ xây từ Phan Thiết ra làm công trình ba tháng thuộc diện tạm trú, phải tự đăng ký. Một cô giáo cưới chồng người Ngũ Phụng và ở hẳn trên đảo thì đăng ký thường trú tại nhà chồng.
Đăng ký tạm trú khi ra đảo làm việc
Người ra Phú Quý làm việc theo hợp đồng, theo nhiệm kỳ hay theo công trình thường làm như sau:
- Thoả thuận rõ nơi ở với chủ nhà hoặc đơn vị. Nếu ở nhà thuê, cần hợp đồng thuê hoặc văn bản đồng ý cho đăng ký tạm trú của chủ nhà. Nếu ở nhà công vụ, ký túc xá, nhà tập thể của đơn vị, đơn vị cung cấp giấy tờ về chỗ ở.
- Khai tờ khai thay đổi thông tin cư trú, có ý kiến đồng ý của chủ hộ hoặc chủ sở hữu chỗ ở. Có thể khai trực tuyến trên VNeID hoặc cổng dịch vụ công, chủ nhà xác nhận qua tài khoản của họ.
- Nộp hồ sơ cho công an đặc khu, trực tuyến hoặc tại trụ sở.
- Kiểm tra kết quả: thông tin tạm trú được cập nhật vào cơ sở dữ liệu và hiện trên VNeID. Nên chụp lại để làm hồ sơ khác như gửi con đi học, đăng ký khám chữa bệnh.
- Gia hạn trước khi hết hạn nếu còn ở lại; hết việc rời đảo thì không bắt buộc làm thủ tục xoá, nhưng lần đăng ký nơi mới sẽ cập nhật lại.
Đăng ký trong thời hạn luật định kể từ khi đến ở; để quá lâu là vi phạm quy định về cư trú. Với người làm công trình theo đội, chủ thầu nên gom danh sách và hướng dẫn công nhân khai sớm ngay trong tuần đầu.
Đăng ký thường trú khi về ở hẳn trên đảo
Có hai trường hợp phổ biến. Thứ nhất, bạn có chỗ ở hợp pháp thuộc quyền sở hữu của mình trên đảo: mua nhà, được tặng cho, thừa kế. Khi đó hồ sơ chính là tờ khai và giấy tờ chứng minh chỗ ở hợp pháp, ví dụ giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất, hoặc giấy tờ khác theo quy định nếu nhà chưa được cấp giấy.
Thứ hai, bạn về ở tại chỗ ở của người khác và được chủ hộ, chủ sở hữu đồng ý: vợ về ở với chồng, chồng về ở với vợ, con về với cha mẹ, cha mẹ về ở với con, người cao tuổi về ở với anh chị em, cháu ruột. Lúc này cần thêm giấy tờ chứng minh quan hệ nhân thân như giấy chứng nhận kết hôn, giấy khai sinh, trừ khi thông tin đã có trong cơ sở dữ liệu và cơ quan tra được.
Trường hợp thuê nhà, mượn nhà, ở nhờ mà muốn đăng ký thường trú thì điều kiện chặt hơn: phải được người cho thuê, cho mượn đồng ý bằng văn bản và chỗ ở phải đáp ứng diện tích nhà ở tối thiểu bình quân đầu người theo mức do tỉnh quy định. Mức này của tỉnh Lâm Đồng mới cần kiểm theo văn bản hiện hành, vì các tỉnh cũ trước đây có thể quy định khác nhau.
Khi đăng ký thường trú ở đảo, nơi thường trú cũ trong đất liền sẽ được cơ quan đăng ký cập nhật, bạn không cần tự đi xoá ở nơi cũ. Con nhỏ dưới tuổi trưởng thành thường đăng ký thường trú theo cha mẹ; khi cả nhà cùng chuyển ra đảo, khai chung một lần cho các thành viên là gọn nhất.
Các tình huống hay gặp của người ở đảo
Giáo viên, nhân viên y tế được điều động ra đảo. Thường ở nhà công vụ hoặc thuê nhà gần trường, trạm. Đăng ký tạm trú để con em đi cùng được nhận vào trường trên đảo, đăng ký khám chữa bệnh thuận lợi. Nếu xác định gắn bó lâu, có thể cân nhắc đăng ký thường trú khi đủ điều kiện về chỗ ở.
Bạn thuyền làm thuê trên tàu cá. Nhiều người từ đất liền ra làm cho chủ tàu trên đảo, ăn ngủ trên tàu hoặc ở nhà chủ. Thời gian từ 30 ngày trở lên trên đảo thì đăng ký tạm trú; chủ tàu nên hướng dẫn vì thông tin thuyền viên còn liên quan tới thủ tục xuất bến, nhập bến.
Con cái đi học trong đất liền. Học sinh, sinh viên người Phú Quý vào Phan Thiết hay Thành phố Hồ Chí Minh học thì đăng ký tạm trú ở nơi học, thường trú vẫn giữ ở đảo. Khi về đảo nghỉ hè không phải làm gì thêm.
Người lớn tuổi về quê đảo dưỡng già. Người quê Phú Quý đi làm xa nay về ở với anh em, con cháu có thể đăng ký thường trú theo diện được chủ hộ đồng ý và có quan hệ nhân thân. Mang theo giấy tờ chứng minh quan hệ nếu dữ liệu chưa thể hiện.
Mua nhà nhưng nhà chưa có giấy chứng nhận. Một số nhà trên đảo xây lâu năm, giấy tờ chưa hoàn chỉnh. Luật cho phép dùng nhiều loại giấy tờ khác để chứng minh chỗ ở hợp pháp; trường hợp không có, hỏi công an đặc khu về việc xác nhận theo quy định.
Khai báo trực tuyến qua VNeID: thuận cho người đảo
Từ khi bỏ sổ hộ khẩu giấy, thủ tục cư trú là nhóm thủ tục được số hoá sớm và đầy đủ nhất. Trên VNeID có mục khai báo thông tin cư trú cho đăng ký thường trú, tạm trú, gia hạn tạm trú, khai báo tạm vắng. Chủ hộ hoặc chủ nhà xác nhận đồng ý bằng tài khoản của chính họ, không cần ký giấy rồi mang đi.
Với người ở Phú Quý, điều này giải quyết một bài toán cũ: chủ nhà đang đi biển hoặc đang vào đất liền mà người thuê cần đăng ký. Chỉ cần chủ nhà có tài khoản định danh mức 2 và sóng điện thoại, họ xác nhận được từ xa. Nếu chủ nhà là người cao tuổi không dùng điện thoại thông minh, cách đơn giản là cùng nhau ra công an đặc khu nộp trực tiếp.
Khi nộp trực tuyến, ảnh chụp giấy tờ phải rõ, đủ bốn góc. Hồ sơ mờ là lý do phổ biến khiến hồ sơ bị yêu cầu bổ sung, và một lần bổ sung có khi mất thêm vài ngày.
Tạm vắng: khi nào người đảo phải khai báo
Luật Cư trú đặt ra nghĩa vụ khai báo tạm vắng cho một số trường hợp, chủ yếu là người đang bị áp dụng biện pháp tư pháp, người trong độ tuổi thực hiện nghĩa vụ quân sự hoặc người đã được gọi nhập ngũ khi đi khỏi nơi cư trú, và người đi khỏi nơi thường trú trong thời gian dài ở trong nước. Ngư dân đi biển theo chuyến không thuộc diện khai báo tạm vắng chỉ vì đi biển, vì đó là hoạt động nghề nghiệp, nhưng tàu cá thì có thủ tục riêng với biên phòng khi rời bến.
Người Phú Quý đi làm ăn xa nhiều tháng nên hỏi công an đặc khu xem trường hợp của mình có thuộc diện khai báo không, nhất là thanh niên trong độ tuổi nghĩa vụ quân sự. Khai báo tạm vắng cũng làm được qua VNeID.
Một trường hợp hay bị hiểu lầm: người đi khỏi đảo lâu nhưng đã đăng ký tạm trú ở nơi mới, ví dụ một thanh niên vào Thành phố Hồ Chí Minh làm công nhân và đã khai tạm trú ở khu trọ. Khi đó thông tin tạm trú ở nơi mới đã cho thấy người đó đang ở đâu, nên thường không phải khai tạm vắng ở đảo theo diện đi khỏi lâu ngày. Ngược lại, người đi làm lưu động, không đăng ký tạm trú ở đâu cả, thì dễ rơi vào diện phải khai. Gia đình ở đảo nên nắm con em mình đang tạm trú ở đâu để khi cán bộ khu vực hỏi thì trả lời được.
Những lỗi khiến hồ sơ cư trú bị trả
Hồ sơ cư trú tưởng đơn giản nhưng hay bị trả vì vài lỗi lặp lại. Phổ biến nhất là thiếu ý kiến đồng ý của chủ hộ hoặc chủ sở hữu chỗ ở, nhất là khi nhà đứng tên người đã mất mà chưa làm thủ tục thừa kế. Trường hợp này cần xác định ai là người có quyền đồng ý theo quy định, thường là người đang quản lý hoặc những người thừa kế.
Lỗi thứ hai là thông tin cá nhân không khớp giữa các giấy tờ: tên đệm, ngày sinh. Lỗi thứ ba là địa chỉ chỗ ở ghi không rõ, không đúng tên thôn hiện hành của đặc khu. Lỗi thứ tư là giấy tờ chứng minh chỗ ở là giấy viết tay mua bán nhà không có xác nhận.
Trước khi nộp, hỏi cán bộ công an đặc khu cách xử lý với đúng trường hợp của mình. Ở đảo nhỏ, cán bộ khu vực thường biết rõ từng nhà, từng xóm, nên việc xác minh chỗ ở thường nhanh hơn ở đô thị nếu bạn chủ động trao đổi.
Câu hỏi thường gặp
Ra Phú Quý làm thời vụ hai tháng có cần đăng ký tạm trú không?
Có. Ở từ 30 ngày trở lên ngoài nơi thường trú để làm việc thì thuộc diện đăng ký tạm trú. Nếu chỉ ở dưới 30 ngày, chủ nhà hoặc cơ sở nơi bạn ở có trách nhiệm thông báo lưu trú thay cho bạn.
Đăng ký tạm trú ở đảo có tốn phí không?
Lệ phí đăng ký cư trú do quy định của Nhà nước và tỉnh, có trường hợp được miễn, mức thu khi nộp trực tuyến có thể khác khi nộp trực tiếp. Hỏi công an đặc khu hoặc xem trên cổng dịch vụ công tại thời điểm làm.
Chủ nhà đang đi biển thì người thuê đăng ký tạm trú thế nào?
Người thuê khai trên VNeID, chủ nhà xác nhận bằng tài khoản định danh của họ khi có sóng. Nếu chủ nhà không dùng được, có thể nhờ người được chủ nhà uỷ quyền hợp lệ, hoặc chờ chủ nhà về để cùng ra công an đặc khu.
Lấy chồng người Phú Quý thì có phải chuyển thường trú ra đảo không?
Không bắt buộc. Bạn chọn nơi thường trú theo nơi sinh sống thực tế. Nếu về ở hẳn nhà chồng trên đảo, nên đăng ký thường trú để thuận lợi làm giấy tờ cho con, khám chữa bệnh, hưởng chính sách địa phương.
Không còn sổ hộ khẩu thì chứng minh nơi cư trú bằng gì?
Bằng thông tin trong cơ sở dữ liệu dân cư, xem trên VNeID, thẻ căn cước, hoặc giấy xác nhận thông tin về cư trú do công an cấp khi bạn đề nghị. Nhiều cơ quan nay tự tra cứu, không yêu cầu bạn nộp giấy.
Tạm trú hết hạn 2 năm mà vẫn ở đảo thì sao?
Bạn làm thủ tục gia hạn tạm trú trước khi hết hạn, cách làm tương tự lần đầu và có thể khai trực tuyến. Nếu xác định gắn bó lâu dài, cân nhắc đăng ký thường trú khi đáp ứng điều kiện về chỗ ở.