Gành Hang là khu bờ đá trên đảo Phú Quý, nơi những khối đá sẫm màu bị sóng khoét thành hốc, rãnh và vòm, tạo nên một trong những cảnh được chụp nhiều nhất trên đảo. Đẹp nhất vào buổi sáng ngày biển êm vừa phải, khi nước còn trong và đá chưa nóng. Đây cũng là nơi cần cẩn thận nhất: đá ướt trơn, rêu bám, sóng có thể bất ngờ trùm lên chỗ tưởng là khô.
Chữ "gành" người miền Trung và Nam Trung Bộ dùng để chỉ dải đá nhô ra biển, còn "hang" nói về những hốc đá sóng đánh vào thành hang nhỏ. Bài này giải thích vì sao bờ đá Phú Quý có hình dạng như vậy, cách đọc biển trước khi bước xuống, cách chọn chỗ đứng chụp ảnh, những tai nạn thường gặp, và cách ứng xử với nơi mà ngư dân vẫn dùng để câu cá, bắt ốc.
Vì sao bờ đá Phú Quý có màu sẫm và nhiều hốc
Phú Quý là đảo có nguồn gốc núi lửa. Ở nhiều đoạn bờ, có thể thấy đá màu nâu đen, xám sẫm, bề mặt rỗ như tổ ong, đó là dấu vết của dung nham nguội lại từ rất lâu. Loại đá này cứng nhưng không đồng đều: chỗ đặc, chỗ xốp, chỗ có khe nứt. Sóng biển đánh vào hàng nghìn năm, cuốn theo cát và sỏi, mài mòn phần mềm trước, để lại phần cứng thành gờ, thành vòm, thành hốc sâu.
Gành Hang là một đoạn bờ như thế, nơi quá trình khoét đá diễn ra rõ ràng. Khi sóng vào, nước dồn vào hốc rồi bị ép bắn lên, tạo tiếng ầm và bụi nước. Khi triều xuống, những vũng nước nhỏ đọng lại giữa các tảng đá, trong đó có cá con, cua đá, ốc, rong rêu. Người đảo gọi những vũng này theo nhiều cách, trẻ con hay ra đây bắt cua, mò ốc lúc nước ròng.
Cũng vì đá xốp và sắc, ngã trên bờ đá Phú Quý không giống ngã trên cát. Mép đá có thể cứa rách da, đầu gối, bàn tay. Hiểu bản chất đá giúp hiểu vì sao người địa phương luôn đi giày hoặc dép bám khi ra gành, và vì sao họ không bao giờ quay lưng lại với biển khi đứng ở mép đá.
Đọc biển trước khi bước xuống đá
Đứng quan sát ít nhất vài phút. Sóng đến theo từng nhịp, xen giữa những đợt nhỏ là một vài đợt lớn hơn hẳn. Đứng trên cao nhìn vài phút để thấy đợt lớn nhất trùm tới đâu. Vùng đá còn ướt, có bọt trắng đọng hay rêu xanh mướt là vùng sóng thường xuyên lên tới.
Để ý màu và độ trơn của đá. Đá khô màu nhạt, bám chân. Đá ướt sẫm hơn, đá có rêu xanh hoặc lớp nhớt mỏng trơn như bôi dầu. Đường đi an toàn là đường trên đá khô, xa mép nước.
Biết triều lên hay xuống. Lúc triều xuống, lộ ra nhiều đá và vũng nước, đi lại dễ. Lúc triều lên, những chỗ vừa đi qua có thể bị nước chặn, đường lui bị cắt. Hỏi người địa phương hoặc xem lịch thuỷ triều; không đi sâu ra mũi đá khi triều đang lên.
Gió mạnh là tín hiệu nên dừng. Ngày gió lớn, sóng vỗ bờ đá mạnh và khó đoán. Đó là lúc cảnh đẹp nhất trên ảnh nhưng nguy hiểm nhất ngoài đời. Ngắm từ trên đường hoặc chỗ cao xa mép, không xuống sát.
Chụp ảnh ở Gành Hang
Gành Hang ăn ảnh vào buổi sáng, khi nắng chiếu nghiêng vào vách đá và nước trong. Một vài cách giúp có ảnh đẹp mà không phải đánh đổi an toàn:
- Chụp từ chỗ cao, lùi xa mép nước; ống kính góc rộng hoặc điện thoại chế độ rộng đã đủ lấy cả vòm đá và biển.
- Không đứng quay lưng ra biển để người khác chụp; nếu cần, người chụp đứng nhìn biển và báo khi có đợt sóng lớn.
- Không trèo lên đỉnh vòm đá hay mỏm đá nhô ra; đá xốp có thể vỡ dưới chân.
- Giữ chặt điện thoại bằng dây đeo; rơi xuống khe đá thì gần như không lấy lại được.
- Tránh thời điểm đông người để không phải chen lên những mỏm hẹp; mỗi chỗ đứng chỉ nên một hai người.
- Chụp thiết bị bay chỉ khi biết rõ quy định và không bay sát người, thuyền, khu dân cư.
Ảnh đẹp ở bờ đá thường đến từ kiên nhẫn chờ một đợt sóng vừa phải và ánh sáng đẹp, không phải từ việc đứng sát mép hơn người khác. Bức ảnh không đáng để đổi lấy một cú trượt chân.
Những tai nạn thường gặp và cách phòng
Phần lớn sự cố ở bờ đá ven biển nói chung, kể cả ở Phú Quý, rơi vào vài dạng lặp lại. Biết trước để tránh, và biết làm gì nếu chẳng may gặp:
| Tình huống | Nguyên nhân thường gặp | Cách phòng |
|---|---|---|
| Trượt ngã, trầy xước | Đi dép tông trên đá ướt, đá có rêu | Giày dép đế bám, đi trên đá khô, hai tay rảnh |
| Bị sóng trùm, kéo xuống | Đứng sát mép, quay lưng ra biển | Quan sát nhịp sóng, đứng lùi xa, không ra mỏm đá khi gió lớn |
| Bị nước chặn đường về | Đi ra xa khi triều đang lên | Biết giờ triều, luôn nhìn lại đường lui |
| Giẫm cầu gai, vỏ hàu | Lội chân trần trong vũng nước | Đi dép nước, nhìn kỹ đáy vũng trước khi bước |
| Say nắng, mất nước | Ở lâu trên đá trống giữa trưa | Đi sớm, mang nước, đội mũ, nghỉ trong bóng râm |
Nếu có người bị sóng cuốn, không lao xuống cứu khi không có kỹ năng và phao; hãy gọi người hỗ trợ, ném vật nổi như can nhựa, áo phao, thùng xốp cho người dưới nước bám vào. Người bị thương nặng cần được đưa tới cơ sở y tế trên đảo càng sớm càng tốt.
Ngư dân và người địa phương ở bờ đá
Bờ đá không chỉ là cảnh. Với người đảo, đây là nơi câu cá, bắt ốc, hái rong, mò cua lúc nước ròng, một phần sinh kế và cũng là thú vui của nhiều gia đình. Có thể bạn sẽ gặp người cầm cần câu đứng trên mỏm đá, người lom khom bên vũng nước với chiếc giỏ nhỏ. Họ quen chỗ, biết sóng, nhưng đó không phải lý do để bắt chước đứng ở những chỗ họ đứng.
Khi gặp người đang câu, nên đi vòng xa, không ném đá xuống nước, không gây ồn gần chỗ thả cần. Muốn hỏi chuyện thì chờ lúc họ nghỉ tay. Người đảo thường sẵn lòng kể về loại cá, loại ốc theo mùa, về những đoạn bờ nào hay có sóng ngầm, những thông tin mà không bảng chỉ dẫn nào ghi.
Rác ở bờ đá là chuyện đáng buồn. Chai nhựa, lưới cũ, túi ni lông mắc vào khe đá rất khó nhặt và tồn tại lâu. Mang rác của mình về, và nếu tiện, nhặt thêm vài món ở chỗ dễ với tới. Một số nhóm thanh niên và người làm du lịch trên đảo thỉnh thoảng tổ chức nhặt rác bờ biển, có dịp thì tham gia là cách hay để làm quen người địa phương.
Gành Hang theo mùa và giờ trong ngày
Mùa biển êm, Gành Hang hiền: sóng vỗ nhẹ vào chân đá, nước trong thấy rõ đáy, vũng nước triều đầy sinh vật nhỏ. Đây là lúc hợp nhất để người mới tới đi dạo, ngồi ngắm và chụp ảnh. Mùa gió, cùng một nơi trở nên dữ dội: sóng trắng xoá trùm lên mỏm đá, bụi nước bay lên cao, tiếng sóng vang xa. Cảnh này đẹp theo kiểu khác, nhưng chỉ nên xem từ xa.
Trong ngày, buổi sáng nắng nghiêng làm nổi rõ khối đá và màu nước; giữa trưa đá nóng, ánh sáng gắt, ảnh phẳng và người dễ mệt; chiều muộn tuỳ hướng bờ mà có ánh hoàng hôn hay không. Người ở đảo lâu thường ra gành vào những buổi sáng sớm trước giờ làm, khi chỉ có tiếng sóng và vài người câu cá.
Một điều đơn giản nhưng hay bị quên: báo cho chỗ ở hoặc bạn đồng hành biết bạn ra gành và định về lúc nào. Ở bờ đá khuất, sóng điện thoại có thể yếu; nếu có chuyện, người khác biết bạn ở đâu là đã có lợi rất lớn.
Gành Hang trong bức tranh chung các bờ đá trên đảo
Gành Hang được nhắc nhiều nhất, nhưng không phải là đoạn bờ đá duy nhất trên Phú Quý. Đi dọc con đường vòng đảo sẽ gặp nhiều đoạn bờ đá sẫm màu khác, có chỗ là bãi đá tảng lổn nhổn, có chỗ là thềm đá phẳng như sân, có chỗ là vách thấp với hốc nhỏ. Mỗi đoạn có tên gọi riêng trong miệng người địa phương, không phải đoạn nào cũng có tên trên ứng dụng bản đồ trong điện thoại.
Đoạn ít người tới thường yên tĩnh hơn, nhưng cũng có nghĩa là xa người, không ai nhìn thấy nếu chẳng may trượt ngã. Nguyên tắc ở mọi đoạn bờ đá đều như nhau: đi trên đá khô, quan sát nhịp sóng, không ra mỏm khi gió lớn, có người biết mình đang ở đâu. Nếu muốn đi những đoạn lạ, hãy hỏi người địa phương trước, họ sẽ nói đoạn nào hay có sóng ngầm, đoạn nào đường xuống dễ.
Với người ở đảo lâu, việc phát hiện một đoạn bờ đá mới, một vũng nước triều đầy cá con, hay một mỏm đá ngắm bình minh vắng người là niềm vui riêng. Những điểm như vậy không cần nổi tiếng; điều cần là đi chậm, tôn trọng biển và để nơi đó sạch như lúc mới tới.
Ghé Gành Hang khi đang đi vòng đảo
Phần lớn khách ghé Gành Hang như một điểm dừng trong vòng đảo bằng xe máy. Xe nên đỗ ở chỗ đất bằng ven đường, không chắn lối vào nhà dân hay lối xuống bãi của ngư dân. Từ chỗ đỗ xe đi bộ xuống bờ đá thường mất vài phút; đoạn đường đất, đá dăm này khá trơn sau mưa, nên đi chậm và dùng tay vịn khi cần.
Thời gian hợp lý ở Gành Hang khoảng một giờ cho người đi ngắm và chụp ảnh. Ở lâu hơn thì nên có chỗ râm để nghỉ, vì bờ đá gần như không có bóng cây. Nước uống mang theo đủ cho cả thời gian đi bộ lẫn ngồi ngắm; trên bờ đá không có quầy hàng.
Nếu đi theo nhóm, hãy chia nhau người chụp người canh sóng, và thống nhất một chỗ tập trung trên cao. Nhóm đông dễ mải nói chuyện mà quên quan sát biển; một người được giao nhìn sóng là cách đơn giản để cả nhóm an toàn. Khi rời đi, nhìn lại một lượt xem có quên rác, quên đồ trên đá hay không.
Câu hỏi thường gặp
Gành Hang có tắm biển được không?
Gành Hang chủ yếu là bờ đá, không phải bãi tắm. Đáy nhiều đá sắc, có cầu gai, sóng vỗ vào đá tạo dòng xoáy khó lường. Nếu muốn tắm, hãy chọn bãi cát có người địa phương tắm thường xuyên và hỏi họ chỗ an toàn. Ở bờ đá chỉ nên ngâm chân ở vũng nước nông khi biển êm.
Trẻ em đi Gành Hang có được không?
Được, nếu đi vào ngày biển êm, buổi sáng mát, và người lớn nắm tay trẻ suốt thời gian ở trên đá. Cho trẻ mang giày dép bám, không để trẻ tự chạy ra mép nước hay trèo lên mỏm đá. Trẻ nhỏ thường thích xem cua, cá trong vũng nước triều, đó là cách an toàn để trẻ khám phá.
Mang giày gì đi bờ đá là tốt nhất?
Giày thể thao đế cao su có rãnh hoặc dép quai hậu đế bám là đủ cho người đi ngắm cảnh. Nếu định lội vũng nước thì dùng giày đi nước, khô nhanh và bảo vệ bàn chân khỏi đá sắc, vỏ hàu. Tránh dép tông, dép đế bằng nhựa cứng và giày da, vì rất trơn khi ướt.
Có nên bắt ốc, bắt cua ở vũng nước triều làm kỷ niệm không?
Ngắm thì được, nhưng không nên mang sinh vật về làm kỷ niệm. Vũng nước triều là chỗ ở của nhiều loài nhỏ, bắt nhiều sẽ làm hệ sinh thái nghèo đi. Người địa phương bắt ốc, cua theo mùa là sinh kế của họ; khách chỉ nên xem, chụp ảnh và thả lại đúng chỗ nếu lỡ nhấc lên.
Đi Gành Hang buổi chiều có được không?
Được, nhưng nên để ý gió thường mạnh lên vào buổi chiều, sóng có thể lớn hơn buổi sáng. Đá đã nóng cả ngày nên ngồi lâu khá rát. Nếu đi chiều, hãy về trước khi trời tối hẳn vì đường đá ra vào không có đèn, rất khó đi khi thiếu ánh sáng.
Bị trầy xước do đá ở bờ biển thì xử lý thế nào?
Rửa vết thương bằng nước sạch càng sớm càng tốt để loại cát và mảnh vụn, sát khuẩn rồi băng lại. Vết xước do đá và vỏ hàu dễ nhiễm trùng nếu để bẩn. Vết cắt sâu, chảy máu nhiều, sưng đỏ hoặc đau tăng dần sau đó thì nên tới cơ sở y tế trên đảo để được khám.