Hải đăng Phú Quý đặt trên núi Cao Cát và cụm trụ điện gió ở phần giữa đảo là hai mốc cao dễ nhận ra nhất trên đảo, nhìn thấy từ nhiều hướng và từ cả ngoài biển. Cả hai là công trình đang vận hành, có đơn vị quản lý: khách thường đứng ngắm từ đường hoặc khu vực được phép, không tự ý vào trong rào. Thời điểm dễ chịu nhất là chiều muộn, khi gió dịu và nắng nghiêng.
Bài này dành cho người đi lần đầu và người ở đảo dài ngày muốn hiểu hai công trình này: vì sao hải đăng đặt ở đó, cụm điện gió có ý nghĩa gì với một đảo xa bờ, đường đi ra sao, chỗ nào xem đẹp, và những điều cần giữ khi đến gần công trình kỹ thuật. Thông tin về giờ mở cửa hay quy định ra vào thay đổi theo thời gian, nên bài chỉ dặn cách hỏi, không khẳng định thay đơn vị quản lý.
Hải đăng trên núi Cao Cát
Hải đăng là công trình báo hiệu hàng hải, giúp tàu thuyền xác định vị trí và tránh nguy hiểm vào ban đêm. Với một đảo xa bờ như Phú Quý, nằm giữa tuyến tàu thuyền qua lại và ngư trường của nhiều địa phương, ngọn hải đăng có ý nghĩa thực tế rất lớn. Nó được đặt trên núi Cao Cát, một trong những chỗ cao trên đảo, để ánh đèn chiếu được xa.
Ban ngày, hải đăng là một khối trắng nhỏ nhô lên trên núi, dễ nhận ra từ nhiều nơi trên đảo. Ban đêm, chùm sáng quét đều đặn ra biển, nhìn từ bờ hay từ thuyền đều thấy. Với ngư dân, nhìn thấy đèn hải đăng là biết mình đang ở đâu so với đảo, một cảm giác yên tâm khó tả sau những đêm dài trên biển.
Hải đăng do ngành bảo đảm an toàn hàng hải quản lý, có nhân viên trực. Việc khách có được lên tham quan hay không, vào giờ nào, phụ thuộc quy định của đơn vị quản lý ở từng thời điểm. Có lúc được đón khách lên khu sân, có lúc không. Cách tốt nhất là hỏi chỗ ở hoặc người địa phương trước khi đi, và khi tới thì hỏi trực tiếp nhân viên, không tự ý vào.
Cụm điện gió giữa đảo
Phú Quý từng phụ thuộc gần như hoàn toàn vào máy phát điện chạy dầu, nhiên liệu phải chở bằng tàu từ đất liền ra. Điện vì vậy đắt, nguồn cung có lúc không ổn định, nhất là khi tàu không chạy được vì sóng gió. Từ đầu những năm 2010, cụm điện gió được xây dựng trên đảo, bổ sung nguồn điện, giảm bớt lượng dầu phải chở ra. Đây là một trong những dự án điện gió sớm ở vùng hải đảo Việt Nam.
Các trụ điện gió cao, cánh quạt dài, đặt ở phần giữa đảo nơi gió thổi đều. Nhìn từ xa, chúng là mốc định hướng quen thuộc; người đảo hay chỉ đường bằng câu "đi về phía cột điện gió". Đứng gần, có thể nghe tiếng cánh quạt quay vù vù, cảm nhận rõ sức gió biển mà đảo hứng chịu quanh năm.
Với người làm kinh doanh và sinh sống trên đảo, chuyện điện có ý nghĩa thiết thực: chi phí vận hành cơ sở lưu trú, kho lạnh hải sản, máy lọc nước đều gắn với nguồn điện. Những thay đổi về cấp điện cho đảo, như kéo cáp ngầm từ đất liền nếu có, là chuyện đáng theo dõi qua thông tin chính thức của địa phương và ngành điện.
Xem hải đăng và điện gió từ đâu
Hai mốc này nhìn thấy từ nhiều nơi trên đảo. Bảng dưới gợi ý vài kiểu vị trí và thời điểm, để bạn chọn theo việc mình muốn: ngắm, chụp ảnh hay chỉ đi ngang trong vòng đảo.
| Kiểu vị trí | Nhìn thấy gì | Thời điểm hợp |
|---|---|---|
| Đường giữa đảo | Hàng trụ điện gió gần, ruộng khô, tường đá | Chiều muộn, gió dịu, nắng vàng |
| Chân núi Cao Cát | Hải đăng phía trên, sườn núi khô | Sáng sớm hoặc chiều muộn |
| Núi Cấm | Toàn cảnh đảo, điện gió và hải đăng ở xa | Sáng sớm, trời trong |
| Bến cảng, bãi biển | Hải đăng trên núi khi trời tối, đèn quét ra biển | Sau hoàng hôn |
| Trên tàu ra vào đảo | Đảo hiện dần, mốc cao thấy trước tiên | Khi tàu gần bờ |
Ảnh trụ điện gió đẹp nhất thường là ảnh chụp từ xa, đặt trong khung cảnh ruộng, tường đá và bầu trời, hơn là chụp sát chân trụ. Còn hải đăng, chụp vào lúc chạng vạng khi đèn vừa bật, trời còn chút xanh, sẽ cho cảm giác rất riêng của một đảo xa bờ.
Những điều cần giữ khi tới gần công trình
Hải đăng và điện gió đều là công trình kỹ thuật đang vận hành, có rủi ro riêng và có quy định ra vào. Vài điều nên nhớ:
- Không trèo rào, không vào khu chân trụ điện gió hay khuôn viên hải đăng khi chưa được phép.
- Không chạm vào tủ điện, dây cáp, cửa kỹ thuật dù chúng có vẻ đang mở.
- Không đứng ngay dưới trụ điện gió khi trời giông, gió giật mạnh hoặc có sét.
- Không bay thiết bị chụp ảnh sát trụ điện gió, sát hải đăng; ngoài nguy hiểm, có thể vi phạm quy định.
- Không chiếu đèn mạnh, đèn laser ra biển vào ban đêm gần khu hải đăng, có thể làm rối tàu thuyền.
- Đỗ xe gọn bên đường, không chắn lối xe kỹ thuật ra vào.
- Hỏi nhân viên trực trước khi chụp ảnh bên trong khu vực được phép tham quan.
Nhân viên hải đăng và điện gió làm việc trong điều kiện xa nhà, nhiều gió và cô lập theo mùa. Một lời chào và sự tôn trọng giờ giấc làm việc của họ được đánh giá cao; nếu họ nói không, hãy cảm ơn và đi.
Đi đường nào và mang gì
Đường giữa đảo là lối chính. Từ con đường vòng đảo có những nhánh cắt ngang vào giữa, dẫn qua ruộng và đồi về phía cụm điện gió. Đường chủ yếu đã làm, có đoạn hẹp và nhiều gió ngang.
Lên núi Cao Cát có đoạn dốc. Đường lên chân hải đăng có đoạn dốc, có lúc phải đi bộ. Xe máy số nhỏ hoặc xe tay ga yếu có thể khó leo khi chở hai người; nếu thấy dốc gắt, xuống dắt hoặc để xe ở dưới.
Gió là yếu tố chính. Khu giữa đảo và trên núi trống trải, gió mạnh hơn hẳn ven biển. Áo khoác, kính chắn gió và mũ có quai là thứ nên mang, kể cả mùa nóng.
Nước và che nắng. Không có bóng cây nhiều quanh khu điện gió; buổi trưa nắng và gió cùng làm mất nước nhanh. Mang nước, kem chống nắng và đi vào đầu buổi sáng hoặc chiều muộn.
Hai công trình kể chuyện về một đảo xa bờ
Đứng giữa đồi điện gió nhìn lên hải đăng, có thể hiểu khá nhiều về Phú Quý mà không cần đọc tài liệu. Hải đăng nói về vị trí: một đảo nằm giữa đường biển, cần được đánh dấu cho tàu thuyền. Điện gió nói về sự xa cách: một nơi phải tìm cách tự có điện, tự có nước, tự chống chọi với gió bão. Cả hai cùng nói về gió, thứ vừa là nỗi lo vừa là tài nguyên của người đảo.
Người ở đảo dài ngày thường có những thói quen nhỏ gắn với hai mốc này: chạy xe ra đồi điện gió hóng mát buổi chiều, ngồi bờ biển nhìn đèn hải đăng quét đêm, dùng trụ điện gió để đoán hướng gió trước khi ra khơi câu cá. Với khách, ghé hai nơi này trong vòng đảo giúp hình dung toàn cảnh đảo, từ đời sống làng biển ven bờ tới phần đất khô cằn ở giữa.
Nếu chỉ có một ngày, hãy dành ít nhất một khoảng chiều muộn cho đồi điện gió và một lúc sau hoàng hôn để nhìn đèn hải đăng. Hai khoảnh khắc này không tốn kém gì, không cần đặt chỗ, mà lại là những hình ảnh nhiều người mang theo khi rời đảo.
Hải đăng, điện gió trong đời sống người đảo
Với người lớn tuổi trên đảo, ngọn hải đăng gắn với ký ức những chuyến biển xưa, khi chưa có định vị vệ tinh, chưa có điện thoại. Đêm trên biển, thấy đèn hải đăng là thấy nhà. Nhiều người kể lại những đêm bão, cả nhà ngồi trên bờ nhìn ra biển chờ ánh đèn thuyền, và ngọn hải đăng vẫn quét đều như một lời trấn an. Với lớp trẻ có điện thoại thông minh, hải đăng không còn là công cụ duy nhất, nhưng vẫn là biểu tượng của quê nhà.
Cụm điện gió thì gắn với một thay đổi gần hơn: điện ổn định hơn, ít cảnh cắt điện luân phiên hơn so với thời chỉ có máy dầu. Người kinh doanh nhỏ, như quán cà phê, tiệm sửa xe, hộ làm đá lạnh, cảm nhận rõ nhất. Những chuyện như vậy không hiện lên trong ảnh chụp, nhưng là phần đời sống thật phía sau hai công trình mà khách thường chỉ thấy là cảnh đẹp.
Người mới ra đảo có thể học cách đọc gió từ cánh quạt điện gió: quạt quay nhanh, đều là gió mạnh, tàu khách có thể bị ảnh hưởng; quạt quay chậm hoặc đứng yên là gió nhẹ, biển thường êm hơn. Đây không thay được bản tin thời tiết, nhưng là một mẹo nhỏ người ở đảo lâu hay dùng.
Ghép hai mốc cao vào vòng đảo
Nếu đi vòng đảo trong một ngày, đồi điện gió và chân núi Cao Cát hợp đặt vào đầu buổi chiều hoặc chiều muộn, sau giờ nghỉ trưa. Lúc này nắng đã dịu, gió mát, ánh sáng đẹp cho ảnh. Từ đây đi tiếp ra bãi cát phía tây để tắm biển và ngắm hoàng hôn là hợp lý, sau đó quay lại một chỗ thoáng để nhìn đèn hải đăng bật lên.
Người thích đi bộ có thể gửi xe ở một chỗ an toàn rồi đi bộ một đoạn đường giữa đảo, qua ruộng khô, tường đá, vườn rau, nhìn các trụ điện gió lớn dần khi tới gần. Đi bộ giúp thấy những chi tiết đi xe máy bỏ lỡ: cách người đảo xếp đá làm rào, cách tưới rau bằng nước giếng, đàn dê thả trên đồi cỏ. Chỉ cần nhớ đi vào giờ mát, mang nước, đội mũ và tôn trọng ruộng vườn của người dân, không đi tắt qua ruộng.
Với người chụp ảnh, nên ghé lại hai mốc này vài lần trong chuyến đi, vào các giờ khác nhau. Sáng sớm, chiều muộn, chạng vạng, đêm trăng, mỗi lúc cho một cảm giác khác. Chính sự kiên nhẫn quay lại mới cho những tấm ảnh có hồn, thay vì một tấm ảnh chụp vội lúc giữa trưa.
Câu hỏi thường gặp
Khách có được lên tham quan hải đăng Phú Quý không?
Việc đón khách lên hải đăng do đơn vị quản lý quyết định và có thể thay đổi theo từng thời kỳ. Có lúc khách được lên khu sân theo giờ nhất định, có lúc không. Hãy hỏi chỗ ở hoặc người địa phương trước, và khi tới thì hỏi nhân viên trực, không tự ý vào khuôn viên.
Điện gió trên đảo Phú Quý có từ khi nào?
Cụm điện gió trên đảo được xây dựng và đưa vào vận hành vào khoảng đầu thập niên 2010, nhằm bổ sung cho nguồn điện chạy dầu trước đó. Thông tin chi tiết về công suất và quá trình vận hành nên tham khảo từ nguồn chính thức của ngành điện hoặc địa phương.
Đứng gần trụ điện gió có nguy hiểm không?
Đứng ở khoảng cách hợp lý ngoài hàng rào vào ngày thời tiết bình thường thì không có gì đáng lo. Không nên vào trong rào, không đứng ngay dưới trụ khi có giông, gió giật hay sét. Không chạm vào thiết bị điện và không bay thiết bị chụp ảnh sát cánh quạt.
Giờ nào ngắm đèn hải đăng đẹp nhất?
Khoảng chạng vạng, khi đèn vừa bật và bầu trời còn chút ánh xanh, là lúc đẹp nhất để chụp ảnh. Sau đó, ngồi ở bãi biển hoặc bến cảng nhìn chùm sáng quét đều ra biển cũng rất thú vị. Đêm không trăng, ít mây thì chùm sáng rõ hơn.
Xe tay ga có lên được núi Cao Cát không?
Tuỳ xe và tuỳ đoạn đường ở thời điểm bạn đi. Đường lên có đoạn dốc; xe yếu chở hai người có thể khó leo. Nếu thấy xe đuối, nên để một người xuống đi bộ hoặc dắt xe. Hỏi người cho thuê xe về đoạn đường này trước khi đi là cách đơn giản nhất.
Có thể vừa đi đồi điện gió vừa ngắm hoàng hôn không?
Có. Khu giữa đảo trống trải, nhìn được bầu trời rộng. Tới đồi điện gió vào cuối buổi chiều, ngắm nắng vàng trên ruộng và trụ quạt, rồi chạy ra bờ biển phía tây hoặc ngồi lại ở chỗ cao để xem mặt trời lặn. Nhớ mang áo khoác vì gió chiều mát nhanh.