Khí hậu Phú Quý: hai mùa gió, nắng, mưa và thời tiết các tháng trong năm

Khí hậu Phú Quý là khí hậu nhiệt đới gió mùa của một đảo giữa biển: nóng quanh năm, nắng nhiều, gió mạnh hơn hẳn đất liền, chia thành hai mùa theo hướng gió chính. Khoảng từ tháng 10, tháng 11 tới tháng 2, tháng 3 năm sau là thời kỳ gió mùa đông bắc, khô, gió mạnh, biển động nhiều. Khoảng từ tháng 5 tới tháng 9 là thời kỳ gió tây nam, nóng ẩm hơn, mưa nhiều hơn. Những tháng chuyển mùa, thường là tháng 4 và tháng 10, gió yếu và đổi hướng thất thường.

Không có số liệu khí tượng nào trong bài này được đưa ra như con số chính xác; trạm khí tượng hải văn trên đảo mới là nguồn đo chuẩn, bản tin của cơ quan khí tượng là nguồn cập nhật. Điều bài viết làm là giải thích vì sao khí hậu đảo khác đất liền, mỗi mùa ảnh hưởng tới đời sống ra sao, và đọc thời tiết các tháng theo cách người sống trên đảo cảm nhận.

Vì sao khí hậu đảo khác đất liền

Biển giữ nhiệt lâu hơn đất. Ban ngày đất liền nóng lên nhanh, ban đêm nguội nhanh; còn trên một đảo nhỏ như Phú Quý, khối nước bao quanh làm nhiệt độ ngày đêm chênh nhau ít hơn. Kết quả là trên đảo hiếm có những trưa hầm hập như vùng cát trong đất liền, nhưng cũng ít có những đêm lạnh. Cảm giác nóng trên đảo đến chủ yếu từ nắng chiếu trực tiếp và độ ẩm, chứ không phải từ nhiệt độ quá cao.

Gió trên đảo không bị núi non, nhà cửa, rừng cây che chắn. Cùng một đợt gió mùa, ở Phan Thiết có thể chỉ gió vừa, ra tới Phú Quý đã thành gió mạnh. Đây là lý do bản tin dự báo thường nêu riêng cấp gió cho đảo Phú Quý, cao hơn vùng ven biển. Với người sống trên đảo, gió là yếu tố thời tiết quan trọng nhất, quan trọng hơn cả mưa hay nắng.

Mưa trên đảo cũng có nhịp riêng. Vùng ven biển Nam Trung Bộ cũ, trong đó có Bình Thuận, vốn thuộc khu vực ít mưa của cả nước, và Phú Quý cũng không phải nơi mưa dầm dề. Mưa đến chủ yếu trong mùa gió tây nam, thường là những cơn mưa rào, có khi kèm giông. Mùa gió đông bắc thì trời nhiều nắng, gió khô, ít mưa, chính điều này làm chuyện nước ngọt vào cuối mùa khô trở nên căng thẳng.

Mùa gió đông bắc: khô, nắng, biển động

Khi không khí lạnh từ phương bắc tràn xuống, gió đông bắc thổi qua Biển Đông và tăng cường khi tới vùng biển phía nam. Ở Phú Quý, mùa này gió thổi mạnh và đều nhiều ngày liền, có đợt kéo dài cả tuần. Trời thường trong, nắng chói nhưng không oi, buổi sáng sớm và đêm se mát hơn mùa hè. Người mới ra đảo dễ chủ quan vì thấy trời đẹp, trong khi ngoài khơi sóng đã cao, tàu khách có thể phải tạm dừng.

Biển phía bắc và phía đông đảo hứng gió trực diện, sóng bạc đầu, bọt biển tạt lên cả đường ven biển ở một vài đoạn. Phía tây và tây nam đảo khuất gió hơn, nước lặng hơn, nên mùa này ghe thuyền nhỏ và người tắm biển dồn về những chỗ khuất. Hơi muối theo gió bay sâu vào đất, bám lên kính, xe máy, đồ kim loại; xe để ngoài trời vài tuần là thấy gỉ ở ốc vít.

Mùa gió đông bắc trùng với dịp cuối năm và Tết. Đây là lúc nhu cầu đi lại giữa đảo và đất liền cao nhất, cũng là lúc biển khó đoán nhất. Không hiếm năm người đi làm xa về quê ăn Tết hay khách ra đảo phải chờ tàu vài ngày ở Phan Thiết vì biển động. Người tính đi lại mùa này nên chừa thêm ngày ở cả chiều đi và chiều về.

Mùa gió tây nam: nóng ẩm, có mưa, biển êm hơn

Từ khoảng tháng 5, gió đổi sang hướng tây nam. Không khí ẩm hơn, trời nhiều mây hơn, những cơn mưa rào và giông xuất hiện, nhất là vào chiều tối. Nhìn chung đây là thời kỳ biển êm hơn so với mùa đông bắc, tàu khách chạy đều, ghe thuyền đi xa, khách du lịch đông. Nhiều người chọn ra Phú Quý trong khoảng tháng 3 đến tháng 8 chính vì lý do này.

Tuy vậy, gió tây nam có những đợt mạnh lên, đặc biệt giữa mùa hè, làm biển phía tây đảo động. Giông kèm gió giật có thể xuất hiện nhanh, trời đang nắng chuyển tối trong vòng ít phút. Người đi thuyền nhỏ, người tắm biển cần để ý mây giông dựng cao ở chân trời và vào bờ sớm khi nghe sấm. Sét trên mặt biển và bãi trống là nguy hiểm thật, không phải chuyện để mạo hiểm chụp ảnh.

Cuối mùa tây nam và thời kỳ chuyển mùa là lúc vùng biển phía nam có thể chịu ảnh hưởng của áp thấp nhiệt đới và bão hình thành trên Biển Đông. Vùng biển này không phải nơi bão đổ bộ nhiều như miền Trung, nhưng không có nghĩa là không có; bài riêng về bão và áp thấp nhiệt đới ở Phú Quý nói kỹ cách người dân chuẩn bị.

Thời tiết các tháng theo cảm nhận của người trên đảo

Bảng dưới là mô tả định tính, tổng hợp theo nhịp gió mùa của vùng biển Nam Trung Bộ. Mỗi năm có thể sớm muộn vài tuần, có năm gió mùa mạnh bất thường. Không dùng bảng này thay cho dự báo thời tiết:

Để ý cột cuối: điều thay đổi nhiều nhất giữa các tháng không phải nhiệt độ mà là trạng thái biển. Với một hòn đảo phụ thuộc vào tàu, đó mới là thước đo thời tiết thật.

Hai mùa gió và lịch làm ăn trên đảo

Nhịp gió mùa quyết định lịch làm ăn của cả đảo. Mùa biển êm là mùa ghe thuyền đi đều, hải sản về bến nhiều, khách du lịch ra đông, các cơ sở lưu trú, quán ăn, xe đưa đón bận rộn. Nhiều gia đình kinh doanh nhỏ trên đảo kiếm phần lớn thu nhập của năm trong vài tháng này, rồi sống dè sẻn qua mùa gió.

Mùa gió đông bắc là lúc tàu nhỏ nằm bờ nhiều ngày, tàu lớn chọn ngư trường và thời điểm ra khơi cẩn thận hơn. Đó cũng là mùa sửa sang ghe thuyền, vá lưới, đóng mới, sơn lại vỏ tàu, làm những việc trên bờ đã dồn lại cả năm. Nắng gió khô của mùa này hợp để phơi cá, phơi mực, làm các món khô mà người đảo mang biếu người thân trong đất liền.

Với người làm vườn trên đảo, mùa mưa ngắn là thời gian quý để trồng rau màu và các loại cây chịu hạn, đất cát pha đá bazan giữ nước kém nên phải tranh thủ. Người mới định làm nông nghiệp nhỏ trên đảo nên học theo lịch thời vụ của hàng xóm thay vì mang nguyên lịch trồng của đất liền ra. Người mở cơ sở kinh doanh thì nên tính dòng tiền theo mùa, chừa phần cho những tháng vắng khách.

Nắng và độ ẩm: điều người mới hay đánh giá thấp

Nắng phản chiếu từ mặt nước và cát trắng. Trên đảo, bạn nhận nắng từ trên xuống và cả nắng dội lại từ mặt biển, bãi cát. Gió mát làm da không thấy nóng nên dễ cháy nắng mà không biết. Mũ rộng vành, áo dài tay, kính râm và kem chống nắng là đồ thiết yếu kể cả ngày nhiều mây.

Mất nước nhanh khi có gió. Gió thổi liên tục làm mồ hôi bay hơi nhanh, người không thấy ướt áo nhưng cơ thể vẫn mất nước. Người làm việc ngoài trời trên đảo uống nước thường xuyên, không đợi khát.

Độ ẩm và hơi muối làm hỏng đồ. Đồ điện tử, máy ảnh, ổ khoá, bản lề cửa gỉ nhanh hơn ở đất liền. Lau khô đồ sau khi ra biển, cất máy móc trong hộp có gói hút ẩm, bôi dầu cho bản lề là thói quen của nhiều gia đình trên đảo.

Nhà thấp, mái chắc. Kiến trúc truyền thống trên đảo là nhà thấp, tường dày, có khi xây bằng đá, ít cửa lớn hướng về phía gió đông bắc. Kiểu nhà này vừa chắn gió vừa giữ mát, đáng để người xây nhà mới tham khảo.

Khí hậu đang thay đổi và người đảo nhận ra điều gì

Như nhiều vùng ven biển và hải đảo, người Phú Quý kể về những thay đổi họ quan sát được: có năm nắng nóng kéo dài bất thường, có năm mưa trái mùa, có đợt nước biển ấm làm san hô bạc màu. Những quan sát này khớp với xu hướng chung được các cơ quan khí tượng và các nhà khoa học nói tới về biến đổi khí hậu, nhưng đo đạc cụ thể cho riêng Phú Quý cần dựa vào số liệu của trạm khí tượng trên đảo và các nghiên cứu chuyên ngành.

Với đời sống, thay đổi đáng lo nhất là những đợt hạn kéo dài làm giếng nhạt dần rồi lợ, và những đợt sóng lớn kèm triều cường gặm vào bờ. Một số đoạn bờ biển trên đảo đã phải kè để giữ đường và nhà. Người mua đất, xây nhà sát biển nên hỏi người địa phương về những lần sóng lớn đánh vào bờ trong quá khứ, thay vì chỉ nhìn bãi biển vào một ngày êm.

Hiểu khí hậu đảo không chỉ để chọn ngày đi chơi. Nó giúp người kinh doanh lưu trú tính mùa khách, người nuôi trồng tính thời vụ, người xây nhà chọn vật liệu chịu muối, và mọi gia đình tính lượng nước, lương thực dự trữ cho những tuần gió lớn. Các bài khác trong chuyên mục biển đảo và khí hậu đi sâu từng mặt đó.

Câu hỏi thường gặp

Phú Quý có lạnh không?

Phú Quý không có mùa lạnh như miền Bắc. Trong mùa gió đông bắc, sáng sớm và ban đêm có thể se mát, nhất là khi gió mạnh, nhưng ban ngày vẫn nắng. Người ra đảo mùa này nên mang một áo khoác mỏng chắn gió, đặc biệt khi đi tàu hoặc ngồi ngoài trời buổi tối.

Tháng nào ở Phú Quý mưa nhiều nhất?

Mưa tập trung trong mùa gió tây nam, nhiều hơn vào khoảng giữa và cuối mùa, thường từ tháng 7 tới tháng 10 tuỳ năm. Phần lớn là mưa rào và giông, ít khi mưa dầm cả ngày. Muốn biết chính xác cho từng năm, bạn nên xem số liệu và bản tin của cơ quan khí tượng.

Mùa khô ở Phú Quý ảnh hưởng gì tới sinh hoạt?

Mùa khô trùng với mùa gió đông bắc, ít mưa, gió hong khô đất. Cuối mùa, một số giếng nhạt nước hoặc lợ dần, các gia đình phải tiết kiệm nước, dùng nước mưa trữ từ trước. Rau trồng tại chỗ cũng khó hơn, nên phần nhiều rau xanh phải chở từ đất liền ra.

Có phải mùa đông bắc thì không nên ra đảo?

Không hẳn. Mùa gió đông bắc vẫn có những ngày gió dịu, tàu chạy bình thường, trời trong và ít khách. Điều cần là lịch trình linh hoạt, chừa thêm ngày, theo dõi bản tin và thông báo của hãng tàu. Người say sóng nặng hoặc có việc gấp phải về đúng ngày thì nên chọn mùa êm.

Thời tiết ở Phú Quý có giống Phan Thiết không?

Hai nơi cùng chịu chung các mùa gió, nhưng trên đảo gió thường mạnh hơn, nhiệt độ ngày đêm chênh ít hơn và biển là yếu tố chi phối. Có ngày Phan Thiết lặng gió mà Phú Quý đã có gió mạnh, nên đừng nhìn trời ở đất liền để đoán biển ngoài đảo.

Nên mang gì khi ra Phú Quý theo mùa?

Mùa nào cũng cần đồ chống nắng, nước uống và thuốc say sóng nếu dễ say. Mùa gió đông bắc thêm áo khoác chắn gió, túi chống nước cho điện thoại khi đi tàu. Mùa tây nam thêm áo mưa mỏng và để ý giông chiều. Người ở lâu nên mang gói hút ẩm cho máy móc.