Vịnh Triều Dương và cảng Phú Quý: ngắm thuyền neo, thuyền về mà không cản việc

Cảng Phú Quý và các bến thuyền ven đảo là nơi dễ thấy nhất nhịp sống của một hòn đảo sống bằng nghề biển: sáng sớm thuyền về, cá lên bờ, người mua kẻ bán tấp nập; giữa trưa bến lặng, lưới phơi kín bờ; chiều muộn thuyền chuẩn bị ra khơi. Giờ hợp nhất để tới là tờ mờ sáng tới khoảng bảy giờ. Khách nên đứng gọn một bên, không cản lối khiêng cá và hỏi trước khi chụp cận người đang làm việc.

Bến thuyền không phải điểm du lịch dựng sẵn mà là chỗ làm việc của hàng nghìn người. Bài này viết cho người đi lần đầu và người mới ra đảo sống, giúp biết nên tới lúc nào, đứng ở đâu, nhìn thấy gì, chụp ảnh ra sao cho phải phép, và vì sao một buổi sáng ở bến cá giúp hiểu Phú Quý hơn mọi tấm bảng giới thiệu. Chuyện đội tàu, hậu cần nghề cá ở góc kinh tế thuộc danh mục nghề biển; chuyện chọn mua hải sản thuộc danh mục ẩm thực; ở đây chỉ đi theo góc một điểm đến.

Cảng chính và các bến nhỏ quanh đảo

Cảng chính của Phú Quý nằm trong vùng vịnh mà người đảo gọi là vịnh Triều Dương, khu vực xã Tam Thanh cũ. Đây là nơi tàu khách từ Phan Thiết cập bến, cũng là nơi tập trung đông tàu cá, cơ sở hậu cần, kho đá lạnh, chỗ sửa chữa thuyền. Mùa gió, vịnh là chỗ neo đậu tránh trú của nhiều tàu thuyền, kể cả tàu từ nơi khác ghé vào.

Ngoài cảng chính, quanh đảo còn nhiều bến nhỏ trước các xóm, nơi thuyền thúng, thuyền nhỏ đánh bắt gần bờ neo đậu. Những bến này không có cầu cảng lớn, thuyền kéo lên bãi cát hoặc neo sát bờ. Cảnh ở bến nhỏ gần gũi hơn: vợ ra đón chồng, trẻ con chạy theo, cá được chia ngay trên bãi.

Người đi lần đầu thường chỉ biết cảng chính vì đi tàu tới đó. Nếu có thời gian, nên ghé thêm một hai bến nhỏ khi đi vòng đảo. Mỗi bến có nhịp riêng, loại thuyền riêng, cách bày bán riêng, và hầu như không có khách du lịch chen chúc như các điểm nổi tiếng.

Nhịp một ngày ở bến

Tờ mờ sáng: thuyền về. Thuyền đi đêm trở về khi trời còn tối hoặc vừa rạng. Đèn thuyền lấp lánh ngoài vịnh, tiếng máy nổ, tiếng gọi nhau. Cá, mực được chuyển lên bờ bằng rổ, thùng, xe đẩy. Đây là lúc đông và sôi động nhất.

Sáng sớm: mua bán ngay tại bến. Thương lái, người bán lẻ, chủ quán ăn và người dân tới mua. Hàng được phân loại, cân, đóng thùng đá để đưa đi. Không khí ồn ào, mùi cá tanh nồng, nước đá chảy lênh láng trên nền.

Giữa ngày: bến lặng. Thuyền neo, lưới được trải ra phơi và vá. Người làm nghề nghỉ trưa, có người ngủ ngay trên thuyền. Đây là lúc ngắm thuyền, ngắm lưới, nhưng nắng rất gắt.

Chiều muộn: chuẩn bị ra khơi. Thuyền nhận đá lạnh, dầu, nước ngọt, lương thực. Lưới được xếp lên, máy được kiểm tra. Khi nắng tắt, từng đoàn thuyền nối nhau ra khỏi vịnh, đèn bật dần trên biển.

Đứng xem và chụp ảnh cho phải phép

Người làm nghề ở bến thường quen có khách đứng xem, nhưng buổi sáng là giờ cao điểm, mỗi phút đều là tiền bạc. Vài điều nên giữ:

• Đứng sát mép, nhường lối đi chính cho người khiêng cá, xe đẩy, xe chở hàng.
• Không giẫm lên lưới đang phơi, không ngồi lên thùng hàng, không trèo lên thuyền khi chưa được mời.
• Hỏi trước khi chụp cận mặt ai đó; nếu họ xua tay thì cười và thôi.
• Không dùng đèn flash vào người đang làm việc lúc trời còn tối.
• Giữ trẻ nhỏ sát bên; nền bến trơn vì nước đá, có móc sắt, dây neo, xe chạy qua lại.
• Đi giày dép kín, chịu nước; nền bến lẫn nước đá, vảy cá, dầu máy.
• Không bay thiết bị chụp ảnh trên khu cảng khi chưa biết quy định.

Mua một ít hải sản, một ly cà phê ở quán gần bến là cách tự nhiên nhất để được trò chuyện. Người bán thường vui vẻ kể loại cá này đánh ở đâu, mùa nào nhiều, cách nấu ra sao, những thông tin mà không đứng xem từ xa có được.

Nhìn thấy gì ở bến mà nơi khác không có

Ở bến Phú Quý có thể thấy nhiều loại thuyền khác nhau đứng cạnh nhau: tàu cá lớn đánh bắt xa bờ với cabin cao, thuyền nhỏ đánh gần bờ, thuyền thúng tròn dùng để chuyển cá từ tàu vào. Thân thuyền thường sơn xanh, đỏ, trắng, có khi vẽ mắt ở mũi theo tục của nhiều làng biển miền Trung. Mỗi chiếc mang một số hiệu đăng ký trên thân.

Hải sản lên bờ thay đổi theo mùa: có mùa nhiều mực, có mùa nhiều cá ngừ, cá thu, cá nục, có lúc thấy cua, ghẹ, ốc, tôm hùm. Người đứng xem sẽ thấy cách người đảo phân loại hàng, ướp đá, đóng thùng rất nhanh, quen tay. Một số hàng được đưa lên tàu về đất liền, một số tiêu thụ ngay trên đảo.

Điều đáng xem nữa là con người: đàn ông da sạm nắng sau chuyến biển dài, phụ nữ thoăn thoắt phân loại cá, người già ngồi vá lưới, trẻ con tíu tít. Một buổi sáng ở bến là một bức tranh sinh động về cách cả cộng đồng gắn với biển.

So sánh cảng chính và bến nhỏ

Cả hai đều đáng ghé, nhưng cho trải nghiệm khác nhau. Bảng dưới giúp chọn tuỳ thời gian và sở thích:

Khu vực tàu khách cập bến ở cảng chính có quy định riêng về an ninh, an toàn; khách chờ tàu nên ở khu vực dành cho hành khách, không đi vào khu tàu cá làm hàng. Muốn xem bến cá thì đi riêng một buổi sáng khác.

Bến thuyền với người mới ra đảo sống và làm ăn

Người ra đảo làm việc dài ngày sớm muộn sẽ có lý do ghé bến thường xuyên: mua hải sản tươi cho bữa ăn, gửi hàng về đất liền, nhận hàng từ đất liền ra, hỏi tin tàu chạy hay nghỉ. Quen vài người ở bến giúp đời sống trên đảo dễ dàng hơn nhiều; họ biết trước tin thời tiết, tin tàu, tin hàng hoá.

Người làm du lịch, mở nhà nghỉ, quán ăn hay cửa hàng trên đảo cũng gắn với bến: nguồn hải sản tươi, đá lạnh, vật tư đều qua đây. Hiểu nhịp bến, giờ thuyền về, mùa nào nhiều hàng giúp tính toán việc kinh doanh hợp lý. Danh sách cơ sở hậu cần, vận tải, chế biến hải sản đang hoạt động có thể tra trong danh bạ doanh nghiệp của trang.

Dù là khách hay người ở lâu, nên nhớ rằng bến là nơi làm việc nặng nhọc và nhiều rủi ro. Tôn trọng người làm nghề, không cản việc, không phán xét cách họ làm, là cách để được đón nhận như một người hàng xóm.

Kết hợp bến thuyền với các điểm khác

Vì giờ đẹp nhất là tờ mờ sáng, bến thuyền hợp làm điểm đầu tiên trong ngày, trước khi lên núi Cấm hay đi bờ đá. Xem thuyền về xong, ăn sáng ở quán gần cảng, sau đó bắt đầu vòng đảo khi trời còn mát. Nếu ở gần cảng, có thể đi bộ ra bến mỗi sáng như một thói quen.

Chiều muộn, quay lại bến để xem thuyền ra khơi, rồi ngồi một chỗ thoáng ngắm hoàng hôn trên vịnh. Đèn thuyền nối nhau ra biển lúc chạng vạng là một trong những hình ảnh đặc trưng nhất của Phú Quý, không cần vé, không cần hẹn.

Những ngày biển động, tàu không ra khơi, bến lại có cảnh khác: thuyền neo kín vịnh, người làm nghề ngồi uống trà, sửa lưới, sửa máy. Đây là lúc có thể trò chuyện lâu hơn, nghe về những chuyến biển, những mùa cá được mất. Bến thuyền ngày gió cũng là một điểm đến, theo cách riêng của nó.

Vịnh Triều Dương nhìn từ trên cao và từ mặt nước

Muốn thấy toàn cảnh vịnh, hãy tìm một chỗ cao gần cảng hoặc nhìn từ tàu khách khi tàu vào bến. Từ trên cao, vịnh hiện ra như một vòng cung ôm lấy hàng trăm con thuyền neo san sát, mái tôn của kho hàng, chợ, nhà dân chen nhau sát mép nước. Mùa gió, số thuyền trong vịnh tăng lên rõ rệt vì tàu khắp nơi vào tránh trú, mặt vịnh kín đặc thân thuyền.

Từ mặt nước, khi tàu khách chậm dần vào bến, có thể nhìn rõ từng chiếc thuyền, người đứng trên mũi thuyền vẫy tay, những sợi dây neo đan nhau. Đây là khoảnh khắc nhiều người lần đầu ra đảo nhớ mãi: cảm giác đặt chân tới một nơi mà biển là con đường, thuyền là nhà, bến là trung tâm của mọi thứ.

Ban đêm, vịnh có vẻ đẹp khác. Đèn từ các thuyền neo, đèn kho bãi, đèn nhà dân soi xuống mặt nước thành những vệt sáng lay động. Ngồi ở một quán ven vịnh buổi tối, nghe tiếng máy thuyền và tiếng sóng vỗ nhẹ vào bờ kè, là cách thư thả để kết thúc ngày trên đảo.

Những điều ít ai nói về bến cá

Bến cá có mùi. Mùi tanh của cá, mùi dầu máy, mùi nước đá tan lẫn muối biển. Với người lần đầu, mùi này có thể khó chịu, nhưng với người đảo, đó là mùi của sinh kế, của bữa cơm, của một chuyến biển trúng mùa. Đừng che mũi nhăn mặt trước mặt người đang làm việc; nếu không quen, đeo khẩu trang một cách kín đáo hoặc đứng ở chỗ thoáng gió.

Bến cá cũng có rác: thùng xốp vỡ, dây lưới cũ, túi ni lông. Đây là vấn đề chung của nhiều cảng cá ven biển Việt Nam và địa phương đang tìm cách cải thiện. Khách không nên góp thêm: mang rác của mình về, không vứt vỏ chai, ly nhựa xuống nước. Một bến sạch hơn là điều người đảo mong, và khách có thể góp một phần nhỏ.

Cuối cùng, bến cá là nơi gặp được những con người thật nhất của đảo. Ở đây không có ai đóng vai cho khách xem. Đứng lặng lẽ một góc, quan sát, chào hỏi tử tế, bạn sẽ thấy người Phú Quý hiền hậu, chăm chỉ và giàu lòng hiếu khách hơn nhiều so với những gì một chuyến đi vội vã kịp nhận ra.

Câu hỏi thường gặp

Mấy giờ ra bến cá Phú Quý là đông nhất?

Thường là từ tờ mờ sáng tới khoảng bảy giờ, khi thuyền đi đêm trở về và hàng được mua bán ngay tại bến. Giờ cụ thể thay đổi theo mùa, theo loại nghề và theo thời tiết. Hỏi chỗ ở hoặc người địa phương hôm trước để biết sáng mai thuyền về khoảng mấy giờ.

Ngắm toàn cảnh vịnh Triều Dương từ đâu?

Nhìn từ tàu khách khi tàu chậm dần vào bến là một góc rất đẹp. Trên bờ, có thể tìm những chỗ cao gần cảng hoặc đoạn bờ kè nhìn ngang mặt vịnh. Chiều muộn và chạng vạng, khi đèn thuyền bật lên, là lúc vịnh có nhiều màu sắc nhất để ngắm và chụp ảnh.

Đi xem bến cá có cần mặc gì đặc biệt không?

Nên đi giày dép kín, chịu nước, đế bám vì nền bến ướt, trơn, lẫn nước đá, vảy cá và dầu máy. Mặc quần áo không ngại bẩn, mang khăn hoặc khẩu trang nếu không quen mùi cá. Áo khoác mỏng hữu ích khi ra bến lúc tờ mờ sáng, gió biển khá lạnh.

Có được lên thuyền đánh cá tham quan không?

Không nên tự ý lên thuyền. Thuyền là tài sản và chỗ làm việc của ngư dân, trên thuyền có nhiều thiết bị, dây, móc nguy hiểm với người lạ. Nếu được chủ thuyền mời, hãy nghe theo hướng dẫn của họ, đi giày bám, không chạm vào máy móc và rời đi khi họ cần làm việc.

Trẻ em đi xem bến cá có an toàn không?

Có thể đưa trẻ đi nếu người lớn giữ sát bên suốt thời gian ở bến. Nền trơn, xe đẩy, xe chở hàng chạy qua lại, mép cầu cảng không có lan can ở nhiều chỗ. Không để trẻ chạy nhảy, không cho trẻ lại gần mép nước hay leo lên thùng hàng, thuyền neo.

Chờ tàu ở cảng có nên đi dạo khu tàu cá không?

Khu chờ tàu khách và khu tàu cá làm hàng thường tách biệt, có quy định riêng. Khi đang chờ tàu, nên ở khu vực dành cho hành khách để kịp làm thủ tục và không vướng xe cộ chở hàng. Muốn xem bến cá thì nên dành riêng một buổi sáng khác trong chuyến đi.