Trẻ em ở Phú Quý có thể học từ mầm non tới hết trung học phổ thông ngay trên đảo: mỗi khu dân cư có trường mầm non, tiểu học, trung học cơ sở, và đảo có trường trung học phổ thông. Chặng khó là sau lớp 12, khi phần lớn học sinh muốn học tiếp đại học, cao đẳng hay học nghề đều phải vào đất liền, sống xa gia đình ở Phan Thiết, TP.HCM, Đà Lạt hay các thành phố khác.
Bài này viết cho phụ huynh trên đảo, gia đình mới chuyển ra Phú Quý cần cho con nhập học, và giáo viên được phân công ra đảo. Tên trường, chỉ tiêu tuyển sinh và lịch thi thay đổi theo năm, nên bạn luôn kiểm tra thông báo mới nhất của nhà trường và cơ quan giáo dục; ở đây chỉ nói những gì ổn định qua nhiều năm.
Sau khi Phú Quý thành đặc khu thuộc Lâm Đồng từ 1/7/2025, việc quản lý giáo dục trên đảo gắn với hệ thống của tỉnh Lâm Đồng mới. Với phụ huynh, điều này chủ yếu thể hiện ở nơi ban hành thông báo tuyển sinh, kỳ thi và các chính sách hỗ trợ, còn trường lớp, thầy cô hằng ngày vẫn như cũ.
Trường lớp trên đảo: từ mầm non tới trung học phổ thông
Hệ thống trường trên đảo được tổ chức theo khu dân cư cũ của ba xã Tam Thanh, Long Hải, Ngũ Phụng. Trẻ nhỏ thường học mầm non và tiểu học gần nhà, có khi chỉ cách vài con hẻm. Lên trung học cơ sở, quãng đường xa hơn một chút, nhiều em đi xe đạp, xe đạp điện hoặc được bố mẹ chở. Đảo không lớn, nên quãng đường đến trường hiếm khi là chuyện khó như ở vùng núi.
Bậc trung học phổ thông tập trung về trường trên đảo, nơi học sinh từ khắp các làng cùng học. Với nhiều em, đây là lần đầu học chung với bạn bè từ những làng khác, cũng là ba năm cuối cùng sống cùng gia đình trước khi vào đất liền. Phụ huynh trên đảo vì vậy thường coi giai đoạn này rất quan trọng: vừa lo học, vừa lo cho con tự lập dần.
Lớp học ở đảo có điểm khác so với thành phố: sĩ số thường vừa phải, thầy cô và phụ huynh biết nhau, nhiều em có bố đi biển dài ngày nên mẹ và ông bà là người theo sát việc học. Bên cạnh đó, những ngày thời tiết xấu, nhà trường có thể điều chỉnh lịch học theo chỉ đạo của địa phương, nên phụ huynh để ý thông báo qua nhóm lớp.
Giáo viên ra đảo công tác: thuận và khó
Một phần đáng kể giáo viên trên đảo là người từ đất liền ra công tác, có người vài năm, có người gắn bó lâu dài rồi lập gia đình trên đảo. Với học sinh, điều này mang lại cách dạy và góc nhìn mới; với ngành giáo dục, việc giữ chân giáo viên ở đảo xa luôn là bài toán, vì chuyện đi lại, xa gia đình và chi phí sinh hoạt.
Giáo viên được phân công ra đảo thường được hưởng các chính sách dành cho người công tác ở vùng đặc biệt khó khăn hoặc vùng hải đảo theo quy định hiện hành. Chi tiết về phụ cấp, nhà công vụ, chế độ đi lại thay đổi theo văn bản từng thời kỳ, nên người nhận quyết định nên hỏi trực tiếp phòng tổ chức của cơ quan quản lý giáo dục, đừng dựa vào lời kể.
Kinh nghiệm của những người từng ra đảo dạy học: mang đủ tài liệu, thiết bị dạy học cá nhân từ đất liền; tìm chỗ ở gần trường để tránh phải đi lại trong mùa gió; làm quen với phụ huynh sớm, vì ở đảo, mối liên hệ giữa thầy cô và gia đình học sinh chặt chẽ hơn ở thành phố; và chuẩn bị tinh thần cho những dịp lễ Tết có thể không về được đất liền vì biển động.
Chuyển trường cho con khi gia đình ra đảo sinh sống
Gia đình chuyển công tác hay chuyển chỗ ở ra Phú Quý thường lo nhất là chuyện học của con. Trình tự chung như sau; giấy tờ cụ thể phải theo hướng dẫn hiện hành của trường và cơ quan giáo dục:
- Liên hệ trường dự kiến trên đảo trước để hỏi còn chỗ không, cần những giấy tờ gì, và thời điểm nào nhận học sinh chuyển đến thuận lợi nhất.
- Làm thủ tục với trường cũ: xin hồ sơ học tập, học bạ, giấy giới thiệu chuyển trường hoặc các giấy tờ thay thế theo quy định. Hỏi rõ trường cũ có làm được trên hệ thống trực tuyến không.
- Đăng ký cư trú cho cả gia đình tại nơi ở mới trên đảo. Thông tin cư trú thường được trường dùng để xác định tuyến tuyển sinh, nhất là bậc mầm non, tiểu học, trung học cơ sở.
- Nộp hồ sơ cho trường mới và hỏi về sách giáo khoa, đồng phục, lịch học, cách liên lạc với giáo viên chủ nhiệm.
- Sắp xếp đi lại: tìm hiểu đường từ nhà tới trường, có bạn cùng xóm đi chung không, và những ngày gió mạnh con đi lại thế nào.
Thời điểm chuyển trường dễ nhất thường là đầu năm học hoặc giữa hai học kỳ. Chuyển giữa chừng vẫn được nhưng nên trao đổi với giáo viên để con theo kịp chương trình, nhất là khi trường cũ và trường mới dùng bộ sách khác nhau.
Thi cử và tuyển sinh: những điều riêng của học sinh đảo
Với kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông, học sinh trên đảo thường dự thi tại điểm thi được tổ chức ngay trên đảo theo kế hoạch của ngành giáo dục, không phải vào đất liền. Việc tổ chức một điểm thi ở đảo xa đòi hỏi vận chuyển đề thi, bài thi và cán bộ coi thi qua biển, nên kế hoạch luôn tính tới thời tiết. Phụ huynh không cần lo chuyện này, chỉ cần theo dõi thông báo chính thức về địa điểm và lịch thi.
Phần học sinh và gia đình cần chủ động là chọn ngành, chọn trường sau phổ thông. Ở đảo, cơ hội tham gia các ngày hội tư vấn tuyển sinh trực tiếp ít hơn thành phố, nên các em dựa nhiều vào thông tin trực tuyến, thầy cô và anh chị đi trước. Một số chính sách ưu tiên trong tuyển sinh dành cho thí sinh ở khu vực khó khăn, hải đảo có thể áp dụng; điều kiện cụ thể phải xem quy chế tuyển sinh của năm đó và của từng trường.
Kinh nghiệm chung là bắt đầu tìm hiểu sớm từ lớp 11, tận dụng những dịp vào đất liền để đi thăm trường, hỏi chuyện sinh viên. Với những ngành phải thi năng khiếu hoặc phỏng vấn trực tiếp, cần tính trước chuyến tàu vào đất liền, tránh sát ngày thi, vì một đợt biển động có thể làm lỡ cả kế hoạch.
Học tiếp sau lớp 12: những lựa chọn phổ biến của học sinh Phú Quý
Không có một con đường chung cho mọi em. Bảng dưới gom các hướng phổ biến cùng những điều gia đình nên cân nhắc, không xếp hạng hướng nào hơn hướng nào:
| Hướng đi | Học ở đâu | Điều nên cân nhắc |
|---|---|---|
| Đại học, cao đẳng | Phan Thiết, TP.HCM, Đà Lạt và các thành phố khác | Chi phí ở trọ, đi lại; con tự lập khi xa nhà; ngành có việc làm khi quay về đảo hay không |
| Học nghề biển | Các trường, trung tâm đào tạo nghề có chương trình thuyền trưởng, máy trưởng tàu cá | Bằng cấp theo quy định để làm việc trên tàu; học kết hợp đi biển thực tế |
| Học nghề dịch vụ | Trung tâm, trường nghề trong đất liền | Du lịch, lưu trú, nấu ăn, điện lạnh, sửa máy là những nghề cần trên đảo |
| Đi làm ngay | Trên đảo hoặc trong đất liền | Có thể vừa làm vừa học thêm sau; nên có ít nhất một kỹ năng nghề |
| Học từ xa, học trực tuyến | Tại đảo | Hợp với người đã đi làm; cần internet ổn định và tự giác cao |
Nhiều gia đình trên đảo nhìn hướng học theo câu hỏi rất thực tế: học xong con muốn ở lại thành phố hay về đảo? Nếu muốn về, những nghề đảo đang cần như y tế, giáo dục, du lịch, kỹ thuật điện, cơ khí tàu thuyền là lựa chọn đáng tính.
Con vào đất liền học: chuẩn bị cho chặng xa nhà
Lần đầu con vào đất liền học dài hạn là bước ngoặt với cả gia đình. Từ một hòn đảo nhỏ nơi ai cũng biết nhau, các em bước vào thành phố đông đúc, phải tự lo ăn ở, đi lại, tiền bạc. Người lớn nên chuẩn bị cho con không chỉ hành lý mà cả kỹ năng: nấu vài món đơn giản, quản lý chi tiêu theo tháng, đi xe buýt, cảnh giác với lừa đảo qua mạng và những lời mời việc làm thêm quá dễ.
Chuyện chỗ ở nên giải quyết sớm. Ký túc xá của trường là lựa chọn an toàn cho năm đầu; nếu thuê trọ, nên có người thân hoặc đồng hương đi xem cùng. Cộng đồng người Phú Quý ở Phan Thiết và TP.HCM khá gắn bó, nhiều nhóm đồng hương sẵn lòng giúp tân sinh viên những tuần đầu. Hỏi thăm qua họ hàng, thầy cô cũ thường tìm được người đỡ đầu đáng tin.
Về liên lạc và về thăm nhà, nên thống nhất trước: tuần gọi điện mấy lần, dịp nào về, Tết có về không. Với gia đình đảo, chuyện về nhà phụ thuộc thời tiết, nhất là dịp Tết rơi vào mùa gió chướng. Đặt vé tàu sớm và có phương án dự phòng giúp tránh cảnh con kẹt lại ở cảng đúng những ngày cuối năm.
Học thêm, học kỹ năng và học trực tuyến trên đảo
Như ở nhiều nơi, học sinh Phú Quý cũng học thêm, nhất là những năm cuối cấp. Khác biệt là lựa chọn ít hơn thành phố: số giáo viên dạy các môn chuyên sâu, ngoại ngữ, tin học có hạn, trung tâm ngoại ngữ hay năng khiếu không nhiều. Vì vậy, học trực tuyến trở thành kênh quan trọng, từ các lớp ngoại ngữ, ôn thi tới các khoá kỹ năng. Điều kiện là internet ổn định và một góc học yên tĩnh trong nhà, cộng với sự theo dõi của phụ huynh để con không sa vào mạng xã hội thay vì học.
Bên cạnh sách vở, đảo cho trẻ em những kỹ năng mà trẻ thành phố ít có dịp học: bơi, hiểu biển, hiểu gió, biết sửa chữa vặt, phụ giúp gia đình trong nghề biển hay buôn bán. Nhiều phụ huynh coi bơi là kỹ năng bắt buộc với con trước tuổi đi học; đây cũng là cách phòng đuối nước hiệu quả nhất ở một nơi biển bao quanh.
Thư viện trường, các hoạt động đoàn đội, những đợt tình nguyện viên từ đất liền ra đảo mở lớp hè là nguồn học bổ ích. Phụ huynh nên khuyến khích con tham gia, vừa để mở rộng hiểu biết, vừa để các em làm quen với người từ nơi khác, chuẩn bị cho chặng vào đất liền học sau này.
Câu hỏi thường gặp
Ở Phú Quý có trường trung học phổ thông không?
Có. Học sinh trên đảo học từ mầm non tới hết trung học phổ thông ngay tại Phú Quý. Sau lớp 12, phần lớn các em vào đất liền để học đại học, cao đẳng hoặc học nghề, vì trên đảo chưa có cơ sở đào tạo bậc cao.
Học sinh Phú Quý thi tốt nghiệp ở đâu?
Học sinh thường dự thi tại điểm thi tổ chức ngay trên đảo theo kế hoạch của ngành giáo dục. Địa điểm và lịch thi cụ thể do cơ quan giáo dục công bố mỗi năm, nên phụ huynh và học sinh theo dõi thông báo chính thức từ nhà trường.
Chuyển trường cho con ra Phú Quý cần làm gì?
Bạn liên hệ trước trường dự kiến trên đảo để hỏi chỗ và giấy tờ, làm thủ tục rút hồ sơ ở trường cũ, đăng ký cư trú cho gia đình tại nơi ở mới, rồi nộp hồ sơ cho trường mới. Giấy tờ cụ thể theo hướng dẫn hiện hành của nhà trường.
Thí sinh ở Phú Quý có được ưu tiên khi xét tuyển đại học không?
Quy chế tuyển sinh có chính sách ưu tiên theo khu vực và đối tượng, có thể áp dụng cho thí sinh ở hải đảo, khu vực khó khăn. Điều kiện cụ thể thay đổi theo năm và theo trường, nên đọc kỹ quy chế của năm dự tuyển và hỏi thầy cô hướng dẫn.
Giáo viên ra Phú Quý công tác được hưởng chế độ gì?
Người công tác ở vùng hải đảo, vùng đặc biệt khó khăn có thể được hưởng phụ cấp và các chính sách theo quy định hiện hành. Chi tiết thay đổi theo văn bản từng thời kỳ, nên hỏi trực tiếp bộ phận tổ chức của cơ quan quản lý giáo dục khi nhận quyết định.
Con vào đất liền học đại học, gia đình ở đảo nên chuẩn bị gì?
Nên lo chỗ ở sớm, ưu tiên ký túc xá năm đầu, dạy con quản lý chi tiêu và cảnh giác lừa đảo, kết nối với đồng hương ở thành phố. Dịp Tết hay rơi vào mùa gió, nên đặt vé tàu sớm và có phương án dự phòng.