Hòn Tranh là một hòn đảo nhỏ nằm gần đảo chính Phú Quý, chỉ cách một quãng thuyền ngắn, được người đảo và khách biết tới nhờ nước biển rất trong, bãi cát nhỏ và rạn san hô ven bờ. Muốn ra Hòn Tranh phải đi thuyền hoặc ca nô của người địa phương, và chuyến đi chỉ nên làm vào ngày biển êm. Trên hòn hầu như không có dịch vụ, nên nước uống, đồ che nắng và túi đựng rác phải tự mang theo.
Người đảo kể tên Hòn Tranh gắn với truyền thuyết về một nàng công chúa tên Bàn Tranh; câu chuyện có nhiều dị bản, nên coi như một phần văn hoá truyền miệng hơn là sử liệu. Bài này đi vào phần thực tế: khi nào nên đi, chọn thuyền và người lái thế nào, an toàn trên thuyền và dưới nước, cách ngắm san hô mà không làm hại nó, và những điều người làm du lịch trên đảo mong khách giữ.
Hòn Tranh nằm ở đâu so với đảo chính
Quanh đảo chính Phú Quý có một số hòn nhỏ, trong đó Hòn Tranh là hòn gần và dễ ra nhất, vì thế cũng được nhắc tới nhiều nhất. Từ bờ đảo chính nhìn sang thấy rõ khối đảo thấp, có phần đá sẫm màu và mảng cây bụi. Thuyền chạy một quãng ngắn là tới, nhưng quãng nước giữa hai đảo có dòng chảy và sóng thay đổi theo giờ, theo mùa gió, không phải lúc nào cũng phẳng như nhìn từ bờ.
Trên Hòn Tranh không có khu dân cư như đảo chính. Người ra đây chủ yếu là ngư dân ghé tránh gió, người làm dịch vụ đưa khách, và khách ra tắm biển, ngắm san hô, có khi cắm trại qua đêm vào mùa biển êm. Vì không có điện lưới, nước máy hay chợ, mọi thứ đều phải mang từ đảo chính sang, kể cả nước rửa sau khi tắm biển.
Đặc điểm làm Hòn Tranh hấp dẫn là nước. Không có sông đổ ra, ít bùn đất, ít hoạt động tàu lớn, nước ven hòn thường trong hơn nhiều bãi ở đất liền. Ngày nắng, biển êm, đứng trên thuyền nhìn xuống thấy được rạn đá, san hô và đàn cá nhỏ. Chính vì đẹp và mỏng manh như vậy mà rạn san hô ở đây cần được giữ gìn cẩn thận.
Chọn ngày ra Hòn Tranh
Biển êm là điều kiện đầu tiên. Quãng nước giữa đảo chính và Hòn Tranh hứng gió trực tiếp. Mùa gió đông bắc cuối năm, sóng có thể lớn tới mức người lái thuyền không nhận chở. Thời gian biển thường êm hơn rơi vào khoảng giữa năm, nhưng ngay trong mùa này vẫn có ngày gió lớn; hãy hỏi người lái thuyền từ chiều hôm trước.
Đi buổi sáng tốt hơn buổi chiều. Buổi sáng gió thường nhẹ hơn, nước trong hơn, ánh nắng xiên giúp nhìn rõ đáy. Về chiều gió hay mạnh lên, sóng bạc đầu, chuyến về có thể xóc và ướt hơn chuyến đi.
Nghe theo người lái thuyền. Người lái thuyền địa phương đọc biển tốt hơn mọi ứng dụng thời tiết. Họ bảo hôm nay không đi được thì đừng nài. Họ bảo phải về sớm vì gió đổi thì thu dọn ngay, không xin ở thêm nửa giờ.
Theo dõi thông báo của địa phương. Khi có áp thấp, bão hoặc gió mạnh, chính quyền và lực lượng biên phòng có thể cấm thuyền nhỏ ra khơi. Lúc đó mọi chuyến ra hòn nhỏ đều dừng, kể cả khi trời trên đảo trông vẫn nắng.
An toàn trên thuyền và dưới nước
Thuyền ra Hòn Tranh phần lớn là thuyền nhỏ hoặc ca nô, không giống tàu khách lớn chạy từ Phan Thiết ra đảo. Vài nguyên tắc dưới đây không phải để làm khó mà để chuyến đi không thành chuyện đáng tiếc:
- Mặc áo phao suốt thời gian ngồi trên thuyền, kể cả khi biết bơi; nếu thuyền không có áo phao vừa người thì không nên đi.
- Ngồi đúng chỗ người lái chỉ để thuyền cân bằng, không đứng dậy chụp ảnh khi thuyền đang chạy.
- Bỏ điện thoại, giấy tờ vào túi chống nước; nước bắn lên thuyền là chuyện thường.
- Xuống nước ở chỗ người lái chỉ, tránh khu có dòng chảy mạnh hoặc gần lối thuyền ra vào.
- Không bơi xa bờ một mình; đi theo nhóm, có người ở trên bờ hoặc trên thuyền nhìn theo.
- Đi dép nước khi lội qua đoạn đá và san hô vỡ ven bờ để khỏi bị cứa chân hay giẫm phải cầu gai.
- Hẹn giờ về rõ ràng với người lái thuyền và giữ liên lạc; trên hòn sóng điện thoại có thể yếu.
Người say sóng nên ăn nhẹ trước khi đi, ngồi gần giữa thuyền, nhìn về phía chân trời. Trẻ nhỏ và người lớn tuổi cần có người kèm sát cả trên thuyền lẫn dưới nước. Nếu bạn có bệnh tim mạch hay đang mang thai, hãy cân nhắc kỹ và hỏi bác sĩ trước khi đi thuyền nhỏ.
Ngắm san hô mà không làm hại rạn
Rạn san hô là những quần thể sinh vật sống, lớn rất chậm. Một mảng san hô bị giẫm gãy có thể mất nhiều năm mới phục hồi, có khi không bao giờ hồi lại. Ở Hòn Tranh và các bãi quanh Phú Quý, rạn san hô nằm ở chỗ nước nông, rất gần người tắm, nên nguy cơ bị giẫm, bị bẻ làm kỷ niệm là có thật.
Cách ngắm tốt nhất là nổi trên mặt nước với kính lặn và ống thở, hai tay để yên, chân đạp nhẹ, không đứng xuống rạn. Nếu chưa quen bơi với ống thở, hãy tập ở chỗ cát nông trước, mặc áo phao để nổi tự nhiên, không phải đứng nghỉ trên san hô. Không đuổi theo cá, không lật đá tìm sinh vật, không chạm vào hải quỳ hay sao biển rồi nhấc lên chụp ảnh.
Mang về Hòn Tranh những gì mang đi: chai nước, túi ni lông, vỏ bánh kẹo. Không nhặt san hô chết, vỏ ốc còn sinh vật bên trong hay đá có san hô bám làm quà. Người làm du lịch trên đảo thường nhắc khách điều này vì họ biết rõ: rạn còn thì khách còn tới, rạn mất thì Hòn Tranh chỉ còn là một hòn đá giữa biển.
Kem chống nắng cũng là chuyện nên nghĩ. Thay vì bôi dày rồi xuống nước, có thể mặc áo bơi dài tay, đội mũ khi lên bờ, bôi kem trước khi đi đủ lâu để da ngấm. Ít hoá chất trôi vào vùng nước nông quanh rạn là thêm một phần giữ gìn.
Cắm trại qua đêm và những gì cần mang
Vào mùa biển êm, có nhóm chọn ở lại Hòn Tranh một đêm để xem trời sao và bình minh giữa biển. Việc này nên đi cùng người địa phương hoặc dịch vụ có kinh nghiệm, vì họ biết chỗ dựng lều an toàn, xa mép nước lúc triều lên, biết cách xử lý khi gió đổi giữa đêm. Tuyệt đối không tự đi một nhóm nhỏ mà không ai trên đảo chính biết.
Đồ mang theo cần tính đủ cho cả nhóm: nước uống và nước rửa, đồ ăn không cần nấu nhiều, đèn pin, thuốc cơ bản như băng dán, thuốc say sóng, dầu gió, túi rác lớn mang về. Đốt lửa trên hòn chỉ nên làm khi người đi cùng cho phép, ở chỗ cát trống xa cây bụi, và dập tắt hẳn trước khi ngủ; gió biển có thể thổi tàn lửa đi rất xa.
Đêm trên hòn nhỏ khác đảo chính: tối hơn, gió lạnh hơn, tiếng sóng lớn hơn. Mang áo khoác, tấm trải chống ẩm và chấp nhận rằng sẽ không có tiện nghi nào. Đổi lại là bầu trời ít ánh đèn, một trong những lý do người ta chịu khó ra tận đây.
Hòn Tranh trong đời sống người đảo
Với khách, Hòn Tranh là điểm đến. Với ngư dân, đó còn là chỗ tránh gió, chỗ thả neo tạm, một mốc quen trên đường ra vào. Vì vậy khi ra hòn, có thể gặp thuyền đánh cá ghé vào, lưới phơi trên đá, người lặn bắt hải sản theo mùa. Khách nên để chỗ cho họ làm việc, không chen vào khu thuyền neo, không bơi ngang lối thuyền chạy.
Du lịch ra hòn nhỏ mang lại thu nhập thêm cho một số hộ trên đảo, nhất là vào mùa hè. Đồng thời, áp lực lên bãi cát và rạn san hô cũng tăng. Nhiều người địa phương mong lượng khách ra hòn được điều tiết hợp lý, rác được mang về, và khách hiểu rằng mình đang đến một nơi người ta sống và làm việc, không phải một khu vui chơi dựng sẵn.
Nếu bạn ở Phú Quý dài ngày, sẽ thấy Hòn Tranh thay đổi theo mùa: mùa êm nước trong và thuyền ra vào đều; mùa gió hòn chìm trong bọt sóng, không ai ra được. Chính sự thất thường đó làm một buổi sáng ra hòn vào đúng ngày đẹp trở nên đáng nhớ.
Những hiểu lầm thường gặp về Hòn Tranh
"Hòn gần thế thì bơi qua cũng được." Khoảng cách nhìn từ bờ đánh lừa mắt. Quãng nước giữa hai đảo có dòng chảy, có thuyền qua lại, sóng đổi theo giờ. Người bơi giỏi trong hồ bơi chưa chắc chịu được dòng biển. Không ai trên đảo khuyên bơi qua, và bạn cũng không nên thử.
"Trên hòn có sẵn hàng quán." Có thời điểm, có nhóm làm dịch vụ mang đồ ăn uống ra phục vụ khách theo đoàn, nhưng không phải lúc nào cũng có, và không có gì giống một khu du lịch có cửa hàng, nhà vệ sinh, nước ngọt. Cứ chuẩn bị như thể sẽ không có gì, có thêm thì là may.
"San hô cứng như đá, giẫm lên không sao." San hô là sinh vật sống, lớp mô bên ngoài rất mỏng. Giẫm lên không chỉ làm gãy mà còn làm tổn thương lớp mô, tạo điều kiện cho bệnh và tảo phủ lên. Đồng thời, san hô gãy và vỏ hàu có thể cứa rách chân người. Cả hai bên cùng thiệt.
"Ngày nắng đẹp là biển êm." Trời trong xanh vẫn có thể có gió mạnh, sóng lừng từ xa dồn tới. Biển êm hay không là chuyện của gió và sóng, không phải của mây. Đó là lý do người lái thuyền nhìn biển và nghe tin thời tiết chứ không chỉ nhìn trời.
Chụp ảnh và quay phim ở Hòn Tranh
Nước trong và bãi cát nhỏ làm Hòn Tranh rất ăn ảnh, nhất là khi nhìn từ trên cao hoặc từ thuyền đang tới gần. Ánh sáng buổi sáng, nắng chiếu nghiêng từ phía đông, cho màu nước xanh trong và bóng đá rõ. Gần trưa nắng đổ thẳng, nước sáng chói, ảnh dễ bị cháy sáng. Chụp dưới nước bằng điện thoại cần vỏ chống nước chắc chắn, kiểm tra kín trước khi xuống biển bằng cách thả thử ở chỗ nông.
Bay thiết bị chụp ảnh trên không ở vùng biển đảo cần hiểu quy định hiện hành; có những khu vực hạn chế bay vì lý do an ninh. Nếu không chắc, đừng bay. Khi chụp người địa phương, ngư dân đang làm việc, hãy hỏi trước. Một tấm ảnh đẹp về Hòn Tranh không cần phải có người đứng trên rạn san hô hay trèo lên mỏm đá chênh vênh.
Câu hỏi thường gặp
Từ đảo chính ra Hòn Tranh mất bao lâu?
Quãng đường ngắn, thuyền máy hay ca nô chạy thường chỉ mất một khoảng thời gian ngắn khi biển êm. Thời gian thực tế phụ thuộc loại thuyền, điểm xuất phát và sóng gió hôm đó. Hãy hỏi người lái thuyền cụ thể khi hẹn, và tính thêm thời gian chờ, lên xuống thuyền.
Không biết bơi có nên ra Hòn Tranh không?
Vẫn có thể ra để ngắm cảnh và ngồi trên bãi, với điều kiện mặc áo phao suốt khi ở trên thuyền và khi xuống nước. Không biết bơi thì chỉ nên lội chỗ nông sát bờ, có người kèm, không ra chỗ sâu dù có áo phao. Ngắm san hô bằng ống thở nên để dịp khác khi đã tập quen.
Ra Hòn Tranh có cần giấy tờ gì không?
Thông thường người đi cùng thuyền địa phương không phải làm thủ tục riêng, nhưng nên mang theo giấy tờ tùy thân vì lực lượng chức năng trên biển có thể kiểm tra. Quy định về thuyền chở khách và khu vực được ra có thể thay đổi; hỏi người lái thuyền hoặc chỗ ở để biết quy định hiện hành.
Mùa nào san hô ở Hòn Tranh đẹp nhất?
San hô có quanh năm, nhưng nhìn rõ hay không phụ thuộc độ trong của nước và sóng. Những ngày biển êm, nắng tốt, ít gió vào buổi sáng là lúc dễ ngắm nhất. Sau những đợt gió lớn nước có thể đục vài hôm, nên linh hoạt ngày đi thay vì cố định trước.
Có thể tự thuê thuyền đánh cá đưa ra hòn không?
Có người địa phương nhận đưa khách, nhưng bạn nên chọn thuyền có áo phao đủ người, người lái quen đường và chịu trách nhiệm đón về đúng giờ. Thoả thuận rõ giờ đi, giờ về, số người và điểm đón trước khi xuống thuyền. Nhờ chỗ ở giới thiệu người quen biết thường an tâm hơn tự hỏi ngoài bến.
Bị cầu gai đâm khi lội ở Hòn Tranh thì làm gì?
Lên bờ, rửa sạch vết thương bằng nước sạch, gỡ phần gai lộ ra ngoài nếu làm được nhẹ nhàng, giữ vết thương sạch và khô. Nếu đau nhiều, sưng đỏ lan rộng, gai gãy sâu hoặc có dấu hiệu bất thường, hãy về đảo chính và tới cơ sở y tế để được xử lý đúng cách.