Mùa biển êm và mùa biển động ở Phú Quý: tháng nào đi đảo, tháng nào nên tránh

Biển quanh Phú Quý thường êm nhất trong khoảng từ tháng 3 tới tháng 8, có năm kéo sang tháng 9; từ khoảng tháng 10, tháng 11 tới tháng 2 năm sau là thời kỳ biển động nhiều do gió mùa đông bắc, tàu khách có thể tạm dừng nhiều ngày. Đó là quy luật chung, không phải lịch cố định: mùa êm vẫn có ngày sóng to, mùa động vẫn có những khoảng lặng vài ngày. Người sống trên đảo không hỏi "tháng mấy" mà hỏi "đợt gió này bao giờ dứt".

Bài này dành cho người sắp ra đảo lần đầu, người làm ăn cần tính lịch hàng hoá, và người đi làm xa muốn về đảo đúng dịp. Nội dung gồm: biển êm và biển động khác nhau thế nào khi nhìn từ một chiếc tàu khách, phía nào của đảo kín gió theo từng mùa, cách sắp xếp chuyến đi để không bị kẹt, và những việc nên làm khi đã ở trên đảo mà tàu không chạy.

Biển êm và biển động: nhìn từ boong tàu

Với người ở đất liền, "biển êm" nghe như mặt nước phẳng lặng. Thực ra trên tuyến tàu ra Phú Quý, ngày êm vẫn có sóng lừng dài, tàu nhấp nhô nhẹ, người dễ say vẫn có thể khó chịu. Ngày biển động thì khác hẳn: sóng ngắn và dốc, tàu chồm lên rồi đổ xuống, nước tạt lên kính, hành khách nằm la liệt. Khoảng giữa hai trạng thái đó là những ngày "biển hơi động", tàu vẫn chạy nhưng chậm và vất vả.

Điều làm biển động ở vùng này chủ yếu là gió mạnh thổi dài ngày trên một mặt biển rộng. Gió càng mạnh, càng lâu, quãng biển gió thổi qua càng dài thì sóng càng cao. Gió mùa đông bắc hội đủ cả ba điều kiện đó, nên mùa đông bắc là mùa biển động. Gió tây nam mùa hè thường yếu hơn và ít liên tục hơn, nên biển êm hơn, trừ những đợt gió tây nam mạnh hoặc khi có áp thấp nhiệt đới.

Còn một yếu tố người mới ít để ý là sóng lừng: sóng sinh ra từ một vùng gió mạnh ở xa, lan tới Phú Quý khi gió tại chỗ đã dịu. Có buổi sáng trời lặng mà biển vẫn cuộn từng đợt dài, đó là sóng lừng. Tàu vẫn có thể bị lắc mạnh, và việc tàu chạy hay không do cơ quan quản lý cảng quyết định dựa trên bản tin sóng gió, không dựa vào cảm giác trên bờ.

Vì những lý do đó, cùng một tháng nhưng mỗi năm mỗi khác. Có năm tháng 11 còn êm, có năm mới giữa tháng 10 gió đông bắc đã về mạnh. Có năm tháng 3 vẫn còn những đợt gió cuối mùa làm tàu nghỉ. Người đảo thường nói vui rằng lịch của biển không in sẵn, chỉ có thể đọc từng tuần. Lời khuyên thực tế là dùng quy luật mùa để chọn thời kỳ, rồi dùng bản tin để chốt ngày.

Lịch biển theo mùa cho người đi đảo

Bảng dưới gợi ý cách tính chuyến đi theo từng thời kỳ. Đây là quy luật chung, mỗi năm có thể sớm muộn khác nhau:

Cột "phù hợp với ai" không có nghĩa là người khác không nên đi, chỉ là mức chịu rủi ro chờ tàu khác nhau. Người có việc phải về đúng ngày nên tránh mùa gió nhất có thể.

Phía nào của đảo kín gió theo từng mùa

Đảo nhỏ nhưng hai bờ đối diện có thể là hai thế giới khác nhau trong cùng một ngày. Mùa gió đông bắc, bờ bắc và bờ đông hứng gió thẳng, sóng vỗ trắng gành đá; bờ tây và tây nam nằm khuất sau lưng đảo, nước lặng hơn, tắm biển và neo ghe dễ hơn. Người địa phương biết rõ điều này và chuyển chỗ tắm, chỗ đậu ghe theo mùa như một thói quen.

Mùa gió tây nam thì ngược lại: bờ tây hứng gió, bờ đông kín hơn. Vịnh Triều Dương phía đông đảo thường được nhắc là chỗ tắm đẹp vào mùa hè chính vì lý do đó. Nhưng đây chỉ là quy luật chung; hình dạng bờ, các mũi đá và hòn nhỏ trước mặt làm mỗi bãi có đặc điểm riêng. Hỏi người dân ở gần bãi về chỗ tắm an toàn trong ngày là cách chắc nhất.

Biết phía kín gió cũng giúp bạn chọn chỗ ở và chỗ ngồi. Một quán cà phê nhìn ra biển phía đông có thể rất dễ chịu mùa hè nhưng mùa đông bắc thì gió thốc bay cả ly nhựa. Người mở cơ sở lưu trú hay quán xá trên đảo cũng tính chuyện này khi thiết kế hiên, mái che và vách chắn gió.

Sắp xếp một chuyến đi để không bị kẹt

Kẹt lại trên đảo vài ngày không nguy hiểm, nhưng có thể làm lỡ công việc, chuyến bay nối tiếp hay ngày đi học của con. Trình tự dưới đây giúp hạn chế điều đó:

1. Chọn thời kỳ trước: nếu không bắt buộc, ưu tiên các tháng biển êm; nếu phải đi mùa gió, xác định số ngày dự phòng có thể chịu được.
2. Không xếp chuyến bay, chuyến xe đường dài hay cuộc hẹn quan trọng ngay sau ngày dự kiến về đất liền; chừa ít nhất một ngày đệm, mùa gió nên nhiều hơn.
3. Theo dõi bản tin dự báo sóng gió từ vài ngày trước, chú ý các đợt không khí lạnh tăng cường vào mùa đông bắc.
4. Liên hệ hãng tàu hoặc bến tàu ngay trước ngày đi để xác nhận tàu chạy; thông báo tạm dừng thường ra sát giờ.
5. Chọn chỗ lưu trú cho phép đổi ngày linh hoạt, hỏi rõ chính sách khi tàu tạm dừng.
6. Mang theo thuốc thường dùng cho nhiều hơn số ngày dự định, cùng ít tiền mặt dự phòng.
7. Khi tàu chạy lại sau nhiều ngày nghỉ, lượng khách dồn lại rất đông; có mặt sớm và làm theo hướng dẫn của bến.

Với người làm ăn, nguyên tắc tương tự áp cho hàng hoá: đặt hàng sớm trước mùa gió, dự trữ những mặt hàng thiết yếu cho vài tuần, và báo trước cho khách rằng giao hàng mùa gió có thể chậm.

Những ngày tàu không chạy: sống trên đảo thế nào

Khi cơ quan quản lý cảng không cho tàu khách rời bến, nhịp sống trên đảo chậm lại nhưng không ngừng. Chợ vẫn họp, rau xanh có thể khan dần, hải sản tươi vẫn có từ ghe đánh bắt gần bờ ở phía kín gió. Người dân quen với điều đó nên thường trữ sẵn gạo, mì, dầu ăn, nước uống và gas từ trước mùa gió.

Với khách, những ngày kẹt đảo có thể thành những ngày thong thả nhất của chuyến đi: dạo các làng, ngồi xem ngư dân vá lưới, ghé những gành đá phía kín gió, nói chuyện với người lớn tuổi về đảo. Tránh ra các hòn nhỏ bằng thuyền và tránh tắm ở bờ hứng gió. Gió mạnh làm biển phía hứng gió có dòng chảy xa bờ rất nguy hiểm, kể cả ở chỗ nước nông.

Người có bệnh cần điều trị gấp nên báo ngay cho cơ sở y tế trên đảo. Trong những trường hợp khẩn cấp, việc chuyển người bệnh vào đất liền do các lực lượng chức năng và ngành y tế phối hợp, không phụ thuộc vào lịch tàu khách. Biết điều này giúp bạn bình tĩnh hơn, nhưng không thay được việc mang đủ thuốc và tự lượng sức khi đi mùa gió.

Mùa biển và chuyện hàng hoá, chợ búa trên đảo

Mùa biển êm, tàu khách và tàu hàng chạy đều, hàng từ đất liền về đảo đúng hẹn. Chợ trên đảo đủ rau xanh, trái cây, đồ khô; các cửa hàng vật liệu xây dựng nhập hàng thuận lợi, công trình xây nhà, sửa quán thường được dồn vào mùa này. Người buôn bán nhỏ trên đảo tranh thủ nhập hàng nhiều đợt, nhất là hàng phục vụ khách du lịch.

Khi mùa gió đông bắc bắt đầu, nhiều chủ cửa hàng chủ động trữ hàng từ sớm: gạo, mì gói, đồ hộp, nước uống, dầu ăn, gas, xi măng, thuốc thông dụng. Những đợt tàu nghỉ nhiều ngày, mặt hàng tươi từ đất liền như rau lá, trái cây, thịt có thể ít đi trên chợ; ngược lại, cá, mực đánh bắt gần bờ ở phía kín gió vẫn có. Bữa ăn của nhiều gia đình trên đảo vì thế thiên về hải sản và rau củ để được lâu trong mùa gió.

Với người mới đến ở lâu, đây là kinh nghiệm đáng học sớm: mua dư một ít đồ thiết yếu trước mùa gió, không đợi đến khi tàu tạm dừng mới đi chợ. Với người kinh doanh, hợp đồng giao hàng ra đảo nên ghi rõ khả năng chậm vì thời tiết, tránh tranh chấp khi tàu không chạy. Những kinh nghiệm cụ thể về chi phí sinh hoạt trên đảo nằm ở chuyên mục sống và làm việc của trang.

Say sóng: chuẩn bị theo mùa

Mùa biển êm vẫn có thể say. Sóng lừng dài làm tàu nhấp nhô đều, người nhạy cảm vẫn say. Ăn nhẹ trước khi lên tàu, tránh đồ nhiều dầu mỡ và rượu bia đêm trước.

Chọn chỗ ngồi giữa tàu và thấp. Phần giữa thân tàu ít chuyển động nhất. Nhìn về phía trước, ra đường chân trời nếu có cửa sổ; tránh đọc sách hay xem điện thoại suốt hành trình.

Thuốc chống say dùng đúng lúc. Thuốc chống say thường cần uống trước khi lên tàu một khoảng theo hướng dẫn trên bao bì hoặc của dược sĩ; uống khi đã say thường kém hiệu quả. Người có bệnh nền, phụ nữ có thai, trẻ nhỏ cần hỏi nhân viên y tế trước khi dùng.

Mùa gió chuẩn bị kỹ hơn. Mang túi nôn, khăn, nước, áo khoác chắn gió và túi chống nước cho giấy tờ. Đi cùng trẻ nhỏ hay người già thì ngồi gần lối đi để dễ chăm sóc.

Câu hỏi thường gặp

Tháng mấy đi Phú Quý đẹp nhất?

Phần đông người đi chọn khoảng tháng 3 tới tháng 8 vì biển thường êm, nước trong, tàu chạy đều. Tháng 3 và tháng 4 thường ít mưa, trời trong; mùa hè đông khách hơn và có giông chiều. Dù chọn tháng nào, vẫn nên xem dự báo sóng gió sát ngày đi.

Đi Phú Quý dịp Tết có được không?

Được, nhưng cần chấp nhận rủi ro tàu tạm dừng vì Tết rơi vào mùa gió đông bắc. Nhiều năm có người phải chờ ở Phan Thiết vài ngày. Nên về sớm hơn dự định, mua vé sớm, chừa thêm ngày ở cả chiều đi lẫn chiều về và theo dõi thông báo của hãng tàu.

Ai quyết định tàu có chạy hay không?

Việc cho tàu khách rời bến hay tạm dừng do cơ quan quản lý cảng biển quyết định dựa trên bản tin dự báo sóng gió và quy định an toàn, hãng tàu thực hiện theo. Thông báo thường ra sát giờ, nên cần theo dõi tới phút chót. Người dân hay khách không nên tìm cách đi bằng ghe nhỏ khi tàu khách đã tạm dừng vì rủi ro rất lớn.

Biển êm có nghĩa là tắm biển chỗ nào cũng an toàn?

Không. Ngày biển êm vẫn có dòng chảy xa bờ ở một số chỗ, nhất là gần mũi đá, eo biển và cửa lạch. Nên tắm ở bãi có đông người địa phương tắm, không bơi xa, không tắm một mình, không xuống nước khi đã uống rượu bia và vào bờ khi trời có giông.

Mùa gió có nên mở dịch vụ du lịch trên đảo không?

Khách ít hơn hẳn nên nhiều cơ sở thu hẹp hoạt động, tập trung sửa sang và phục vụ khách công tác. Người kinh doanh nên tính dòng tiền cả năm, chuẩn bị chính sách đổi ngày khi tàu nghỉ, và tận dụng mùa vắng để bảo trì nhà cửa, đồ đạc bị hơi muối làm hỏng.

Có cách nào biết trước đợt gió mạnh sắp tới không?

Có. Bản tin của cơ quan khí tượng thường báo trước đợt không khí lạnh tăng cường hay gió mùa mạnh lên vài ngày, kèm cấp gió, độ cao sóng cho vùng biển và riêng đảo Phú Quý. Theo dõi đều đặn bản tin và thông báo của bến tàu là cách tốt nhất để chủ động.